Cơ học kết cấu và nền móng

Tải trọng, nội lực, biến dạng, ổn định và tương tác nền móng.
1. Kết quả đẹp cần một phép kiểm độc lập Ảnh biến dạng và dải màu ứng suất giúp đọc mô hình nhưng không tự chứng minh lời giải đúng. Một bài FEA có thể cân bằng tổng lực mà vẫn quá cứng do lưới thô; cũng có thể hội tụ rất đều tới lời giải của một điều kiện biên đặt sai. Vì vậy cần tách kiểm phương trình, kiểm rời rạc hóa và kiểm giả thiết vật lý. Fong và cộng sự phân biệt các nguồn sai số thuộc phương pháp số với bất định hình học, vật liệu, tải và lựa chọn mô hình.[1] Bài này tập trung vào hai kiểm tra có thể tự thực hiện: cân bằng lực và hội tụ lưới. Ví dụ là thanh đàn hồi một chiều tự xây dựng, đủ đơn giản để có nghiệm giải tích nhưng đủ khác thanh đều để thấy sai số chuyển vị giảm khi làm mịn lưới. 2. Định nghĩa bài toán tham...
1. Một hàng cực trị chưa chắc là một trạng thái tải Bảng xuất từ phần mềm thường có lực dọc lớn nhất, lực cắt lớn nhất và mômen lớn nhất. Các cực trị có thể thuộc những trường hợp khác nhau, thậm chí có hướng đối nhau. Ghép chúng thành một hàng rồi tính móng hoặc liên kết có thể tạo ra một trạng thái chưa từng được phân tích. Tùy phép kiểm, sai lệch ấy có thể làm tăng hoặc giảm kết quả. Trong công trình dầu khí, còn cần phân biệt thiết bị rỗng, vận hành, thử nước, bảo trì và các bước lắp đặt. Không phải mọi khối lượng và tải nhiệt ở các trạng thái này đều tồn tại đồng thời. Bài này dùng bộ số tự đặt để kiểm tra logic tổ hợp; các hệ số minh họa không phải bộ hệ số thiết kế áp dụng cho dự án. 2. Tải cơ sở, tổ hợp và bao kết quả Một tải...
1. Tổng khối lượng đúng chưa bảo đảm tải ngang đúng Hai khung công nghệ cùng tổng khối lượng có thể truyền lực động đất xuống chân khác nhau nếu thiết bị nặng đặt ở các cao độ khác nhau. Trong mô hình còn cần biết độ cứng, dạng dao động, phương kích động và trạng thái chứa chất lỏng. Một hệ số nhân tổng trọng lượng chỉ cung cấp một con số lực; chưa cho phân bố theo tầng hay chuyển vị tương đối. Bài này dùng khung cắt ba tầng giả định, mỗi tầng có một bậc tự do ngang, nền chuyển động đồng nhất và vật liệu đàn hồi tuyến tính. Các số phổ và độ cứng được chọn để minh họa phép tính, không lấy từ bản đồ nguy hiểm động đất hoặc tiêu chuẩn cho địa điểm cụ thể. Ta sẽ so sánh phân bố gia tốc đều, phân bố theo khối lượng–cao độ và lực tương đương...
1. Vị trí hợp lực chứa nhiều thông tin hơn một tỷ số mômen Một móng khối có thể nhận trọng lượng, tải thiết bị lệch tâm, lực ngang đặt cao và áp lực nước dưới đáy. Tổng lực đứng còn hướng xuống không bảo đảm mọi phần đáy vẫn tiếp xúc. Ngược lại, mất tiếp xúc một phần chưa đồng nghĩa khối đã quay đổ hoàn toàn. Muốn phân biệt các trạng thái ấy, cần biết tổng lực và vị trí đường tác dụng của phản lực nền. Bài này lập một ví dụ giả định trong mặt phẳng, với móng không neo và mặt tiếp xúc chỉ chịu nén. Mục tiêu là kiểm toán lực, mômen và độ nhạy vị trí tải. Chưa xét trượt, biến dạng dẻo của đất, động lực quay hoặc độ bền thân móng; các kết quả không phải thiết kế cho một thiết bị cụ thể. 2. Định nghĩa trục trước khi đặt dấu Chọn đáy rộng B...
1. Bắt đầu từ mặt trượt và sơ đồ lực Móng của thiết bị hoặc khung công nghệ có thể nhận lực ngang từ đường ống, gió hoặc một trạng thái vận hành. Câu hỏi đầu tiên là lực được truyền qua mặt nào: tiếp xúc bê tông–đất, khe bê tông–bê tông, lớp đá yếu hay một hệ neo? Mỗi mặt có pháp tuyến, diện tích tiếp xúc và cơ chế kháng khác nhau. Một hệ số ma sát đặt cạnh tổng trọng lượng chưa đủ xác định bài toán. Ví dụ dưới đây là bài tập cơ học giả định cho một khối móng. Phần đầu xét mặt đáy nằm ngang, toàn bộ lực ngang quy về cao độ đáy và mômen được cân bằng riêng để giữ giả thiết tiếp xúc. Phần sau khảo sát mặt nghiêng và tương thích huy động sức kháng. Không dùng những tỷ số tính được làm tiêu chí chấp nhận thiết kế. 2. Tách lực tác dụng và...
1. Hai số đo lún chưa xác định ứng suất đường ống Giả sử hai móng thiết bị cách nhau L cùng đỡ một đoạn ống. Số đo lún s_1 và s_2 cho chênh lệch Δ = s_2 - s_1; tỷ số β = Δ/L mô tả độ nghiêng nhỏ của đường nối hai gối. Tuy nhiên, đường ống có thể xoay gần như vật rắn hoặc phải uốn, tùy khả năng xoay ở đầu nối và các gối trung gian. Trong phương pháp chuyển vị của kết cấu, góc xoay đầu thanh và góc nghiêng dây cung là những đại lượng riêng. Giáo trình Structural Analysis của Temple giải thích mômen đầu thanh phụ thuộc đồng thời các góc xoay, chuyển vị tương đối và tải trên thanh.[1] Vì vậy, một ngưỡng β đơn lẻ không thay thế được kiểm tra tương thích đường ống nối hai thiết bị. 2. Mô hình gia số và điều kiện biên Xét riêng gia số do lún...
1. Một cọc có thể lún do tải trên cọc lân cận Chia tải đứng cho nhóm cọc theo độ cứng từng cọc là một mô hình hữu ích, nhưng giả định các lò xo độc lập đã bỏ qua chuyển vị đất do cọc bên cạnh tạo ra. Với đài cứng, ảnh hưởng này có thể đổi cả độ lún và phần tải mỗi cọc nhận. Sức kháng cực hạn của nhóm và độ cứng làm việc của nhóm cũng là hai bài toán khác nhau. Poulos và Mattes nghiên cứu cách dùng hệ số tương tác để mô tả ảnh hưởng của tải một cọc đến chuyển vị cọc khác, rồi phân tích phân phối tải dưới đài cứng.[1] Bài này trình bày một bài kiểm tra ma trận tự xây dựng cho sáu cọc. Các hệ số số học được đặt giả định nhằm kiểm tra thuật toán; chúng không phải hệ số địa kỹ thuật tra từ nghiên cứu đó. 2. Tách cân bằng của đài khỏi ứng...
1. Sức kháng là một phần của bài toán cọc Cọc đỡ thiết bị hoặc khung công nghệ truyền lực dọc vào đất qua bề mặt thân và vùng mũi. Hai thành phần có thể đóng góp rất khác nhau dù tổng sức kháng bằng nhau. Chúng cũng không nhất thiết huy động cùng tỷ lệ tại một chuyển vị nhỏ. Vì thế, bảng tổng sức kháng cần đi cùng cách truyền tải và quan hệ tải–chuyển vị. GEC 12 của FHWA trình bày sức kháng danh định dọc trục bằng tổng phần thân và phần mũi, sau đó phân biệt sức kháng danh định với sức kháng đã áp hệ số.[1] Bài này xây dựng một ví dụ giả định để kiểm toán các thành phần, không lựa chọn hệ số thiết kế cho dự án. Cọc xét là cọc tròn đặc, thẳng đứng, chịu nén đúng tâm; không xét nhóm cọc, xói, tải chu kỳ hoặc trọng lượng bản thân trong...
1. Lưu lượng nhỏ chưa đủ để kết luận áp lực nhỏ Dòng thấm dưới nền công trình có thể gây áp lực đẩy nổi, giảm ứng suất hữu hiệu hoặc tập trung gradient tại một vị trí. Chỉ quan sát lượng nước chảy ra không cho đầy đủ các đại lượng này. Một lớp đất dẫn nước kém có thể có lưu lượng nhỏ nhưng vẫn duy trì chênh cột áp đáng kể. Cần lập trường cột áp rồi tính áp lực và lực theo đúng sơ đồ cơ học. Bài này xét dòng ổn định trong đất bão hòa, nước có dung trọng không đổi và định luật Darcy áp dụng. Phần đầu dùng cột đất đồng nhất một chiều; phần sau dùng một phân bố áp lực giả định dưới bản đáy để minh họa tích phân lực. Hai ví dụ là các mô hình riêng, không phải thiết kế hệ thống hạ nước cho một công trình cụ thể. 2. Gradient phải tính từ cột...
1. Ba đại lượng cần theo dõi riêng Đào đất, đặt bệ máy hoặc bơm hạ nước đều có thể thay đổi trạng thái ứng suất trong nền. Theo dõi riêng trọng lượng bên trên sẽ bỏ qua tác động của áp lực nước. Ngược lại, chỉ trừ một cột nước khỏi áp lực nền mà không cập nhật trọng lượng đất sau thay đổi độ ẩm cũng có thể cho kết quả sai. Trong mô hình Terzaghi cho đất bão hòa, quy ước nén dương, ứng suất hữu hiệu pháp tuyến được viết σ' = σ - u. σ là ứng suất tổng trên diện tích đang xét, u là áp lực nước lỗ rỗng và dấu phẩy chỉ đại lượng hữu hiệu. UWE nhấn mạnh rằng đây là mô tả tải truyền qua khung hạt trên diện tích tổng thể, không phải ứng suất tiếp xúc cục bộ tại từng hạt.[1] Bài này dùng mô hình đó; không mở rộng trực tiếp sang đất không bão...
1. Độ lún cuối và tốc độ đạt độ lún là hai câu hỏi Một phép tính dự báo lún cuối 180 mm chưa cho biết sau ba tháng công trình đã lún bao nhiêu. Tốc độ còn phụ thuộc khả năng thoát nước và chiều dài mà nước phải đi qua. Cùng một loại đất, thay điều kiện thoát nước có thể làm thời gian thay đổi nhiều lần mà không nhất thiết đổi độ lún cuối trong mô hình tuyến tính. Bài này dùng lý thuyết cố kết một chiều với lớp đất bão hòa, biến dạng nhỏ, hệ số nén thể tích và độ dẫn thủy lực không đổi. Gia tải ban đầu được lý tưởng hóa thành một bước tức thời; ứng suất tăng và áp lực nước dư ban đầu phân bố đều theo chiều sâu. Nước và hạt rắn được coi không nén được trong mô hình Terzaghi cơ bản. Các ví dụ đều giả định để kiểm tra phương pháp, không...
1. Cần biết cả trạng thái hiện tại và lịch sử của đất Hai lớp sét có cùng chiều dày và cùng ứng suất hữu hiệu ban đầu vẫn có thể lún khác nhau dưới một đợt gia tải. Điểm khác biệt quan trọng là vị trí trạng thái ban đầu so với đường nén và ứng suất tiền cố kết. Nếu toàn bộ khoảng tải còn trong nhánh tái nén, độ thay đổi hệ số rỗng thường nhỏ hơn khi tải vượt sang nhánh nén nguyên sinh. NPTEL mô tả quan hệ giữa tải, dỡ tải, tải lại và tỷ số quá cố kết OCR; trong mô hình lịch sử tải cơ học đơn giản, ứng suất tiền cố kết liên quan đến ứng suất hữu hiệu lớn nhất từng trải qua.[1] Khi diễn giải số liệu thực, cần thận trọng hơn: tài liệu MIT trình bày cả các cơ chế như khô hóa, già hóa và liên kết giữa các hạt có thể tạo biểu hiện tiền cố...
1. Độ lún phải gắn với một điều kiện biên Một bệ thiết bị có áp lực trung bình nhỏ chưa chắc lún ít hơn một bệ khác. Kích thước vùng chịu tải, độ cứng đất và cách móng phân phối áp lực đều ảnh hưởng kết quả. Trước khi dùng hệ số ảnh hưởng, cần xác định đang tính chuyển vị tại tâm của một diện chịu áp lực đều hay chuyển vị chung của một móng cứng. Hai bài toán có thể cùng tổng lực và diện tích nhưng khác phân bố áp lực tiếp xúc. Bài này xét móng tròn đặt trên mặt của bán không gian đàn hồi tuyến tính, đồng nhất và đẳng hướng; nền đủ sâu và rộng theo giả thiết mô hình. Tải đứng đúng tâm, tiếp xúc nhẵn, không có mômen và không xét độ chôn sâu. Các tham số được giữ không đổi trong khoảng tải khảo sát. Mục đích là kiểm tra cơ học và độ...
1. Tải điểm là mô hình, không phải hình dạng móng Để khảo sát ảnh hưởng một chân thiết bị lên lớp đất bên dưới hoặc móng lân cận, có thể bắt đầu bằng nghiệm tải điểm Boussinesq. Nghiệm này mô tả ứng suất tăng thêm trong bán không gian đàn hồi đồng nhất, đẳng hướng, có mặt trên phẳng. Nó hữu ích cho kiểm tra xu hướng và làm hạt nhân tích phân tải phân bố. Một móng có kích thước hữu hạn không tự động được thay bằng tải điểm ở mọi vị trí tính. Tài liệu học phần CIVE.4310 của University of Massachusetts Lowell tổng hợp các nghiệm Boussinesq cho tải điểm và các dạng tải bề mặt.[1] Bài viết dùng các phép tính tự dựng để kiểm tra đơn vị, tính chồng chất và sai số mô hình. Chưa xét lớp đất có độ cứng khác nhau, tải nghiêng, biến dạng lớn hoặc...
1. Giới hạn của phép tính N/A cộng mômen Móng dưới chân tháp hoặc khung công nghệ thường nhận lực nén và mômen. Công thức áp lực tuyến tính trên toàn đáy rất thuận tiện, nhưng chỉ dùng được khi kết quả phù hợp điều kiện tiếp xúc. Với mô hình đất không chịu kéo, áp lực âm ở một góc báo hiệu giả thiết toàn bộ đáy còn tiếp xúc đã sai. Không nên đổi dấu âm thành trị tuyệt đối hoặc bỏ ô âm rồi giữ nguyên các ô còn lại. Caltrans nêu rõ công thức trên toàn diện tích cần được thay bằng phân tích vùng tiếp xúc giảm khi các góc không còn cùng chịu nén.[1] Bài này xét bản móng cứng trên nền lò xo đồng nhất, đàn hồi và chỉ chịu nén; áp lực trên vùng tiếp xúc là một mặt phẳng. Đây là mô hình giản lược để làm rõ cân bằng, không khẳng định phân bố áp...
1. Áp lực nào đang được so sánh Tải cột chia diện tích móng cho một con số có đơn vị kPa, nhưng con số đó chưa chắc cùng cơ sở với áp lực cho phép trong báo cáo địa chất. Người tính phải biết tải cột đã gồm những gì, đáy móng đặt ở cao độ nào và giá trị địa chất là áp lực tổng hay phần tăng thêm. Trước khi đào móng, đất bên dưới đã chịu trọng lượng lớp đất phía trên; đào đi rồi xây lại tạo một lịch sử thay đổi ứng suất. Tài liệu giảng dạy của University of the West of England định nghĩa áp lực net bằng áp lực tại đáy móng trừ áp lực đất phủ ban đầu.[1] Bài này dùng móng chữ nhật chịu tải đứng đúng tâm, tiếp xúc toàn phần và nước ngầm nằm dưới đáy. Mục đích là kiểm tra sổ tải trọng và đơn vị, chưa giải bài toán sức chịu tải cực hạn hay...
1. Vì sao lực nén tổng vẫn có thể kéo neo Một chân cột chịu lực dọc nén không đồng nghĩa toàn bộ bản đế ép xuống nền. Mômen có thể làm một mép nâng lên, kéo neo ở phía đó, trong khi mép đối diện truyền lực nén lớn hơn lực dọc ban đầu. Cần tìm đồng thời vùng tiếp xúc, lực neo và vị trí hợp lực nén. Chọn trước một cánh tay đòn rồi chia mômen cho nó có thể bỏ qua điều kiện biến dạng. Bài này xây dựng mô hình minh họa một phương: bản tuyệt đối cứng, lớp đỡ là các lò xo nén độc lập và một hàng neo đàn hồi chỉ chịu kéo. Ý tưởng tiếp xúc nén và neo truyền kéo cũng xuất hiện trong mô tả thành phần liên kết của IDEA StatiCa.[1] Các hệ số dưới đây là giả định phục vụ tính toán, không phải giá trị dùng trực tiếp cho một loại vữa hoặc bê tông. 2...
1. Bài toán cần phân biệt trước khi tính Một cụm neo dưới chân thiết bị có thể chịu lực nhổ và mômen đồng thời. Chia lực nhổ đều rồi cộng phần mômen là cách kiểm tra sơ bộ quen thuộc, nhưng kết quả âm không tự động có nghĩa neo đang chịu nén. Bài này xét một bản cứng nối với các thanh đàn hồi chỉ truyền lực kéo; không có lực siết ban đầu, không có phản lực tiếp xúc bê tông và không có lực ngang. Đây là mô hình cơ học giả định, không phải cấu tạo chân cột hoàn chỉnh. Hilti mô tả cách dùng lò xo chỉ chịu kéo để biểu diễn neo trong mô hình liên kết, đồng thời nhấn mạnh ảnh hưởng của độ mềm bản và độ cứng neo đến phân phối lực.[1] Nếu bản thực tế tựa lên vữa hoặc bê tông, phần hạ xuống có thể sinh phản lực nén. Khi đó phải giải đồng thời...
Một con số thay cho nhiều thành phần, nhưng giữ ý nghĩa gì? Kết quả phân tích kết cấu thường có một bản đồ ứng suất von Mises với màu và giá trị cực đại. Con số này thuận tiện để đánh giá xu hướng bắt đầu chảy của nhiều kim loại dẻo trong mô hình thích hợp. Nó không phải ứng suất pháp trên một mặt cụ thể, cũng không có hướng kéo hoặc nén riêng. Để sử dụng đúng, cần hiểu đại lượng đã gộp những gì và đã loại bỏ những gì. Bài viết trình bày công thức, ví dụ tự đặt và một số phép kiểm dễ thực hiện. Các giá trị so sánh chỉ nhằm minh họa cơ học; không thay cho phân loại ứng suất, hệ số hoặc tiêu chí nghiệm thu của tiêu chuẩn áp dụng cho thiết bị thực. Công thức từ ba ứng suất chính Gọi σ1, σ2, σ3 là ba ứng suất chính tại cùng một điểm và...
Một trạng thái ứng suất có nhiều cách biểu diễn Tại cùng một điểm trong vật liệu, các thành phần ứng suất thay đổi khi chọn mặt cắt có hướng khác. Điều đó không có nghĩa đổi hệ trục làm kết cấu chịu thêm hoặc bớt tải. Ta chỉ đang mô tả cùng trạng thái qua những mặt có pháp tuyến khác nhau, giống như cần biết lực vuông góc và lực tiếp tuyến trên một mặt nối nghiêng. Ứng suất chính là các giá trị ứng suất pháp trên những mặt có ứng suất tiếp bằng không. Chúng giúp mô tả trạng thái độc lập với trục tọa độ, nhưng chưa tự là một kết luận về phá hỏng. Bài này tập trung vào phép biến đổi và các kiểm tra số, trước khi lựa chọn tiêu chí vật liệu phù hợp. Đặt đúng tensor và quy ước dấu Xét trạng thái ứng suất phẳng trong xy: σz=τxz=τyz=0. Các...
Top