Độ phân giải ADC: phân biệt số bit và độ chính xác hệ thống

Một bộ chuyển đổi nhiều bit chưa bảo đảm số áp suất đúng hơn
Trong chuỗi đo áp suất, transmitter có thể đưa ra dòng 4–20 mA, điện trở nhận biến dòng thành điện áp, rồi ADC đổi điện áp sang mã số. Tăng số bit chỉ chia nhỏ các mức mã có thể phân biệt. Nếu điện trở nhận bị lệch, điện áp tham chiếu sai hoặc phần mềm dùng sai dải, số hiển thị có thể rất mịn nhưng vẫn có sai lệch có hệ thống.

NI phân biệt độ phân giải với các thành phần ảnh hưởng độ chính xác như gain, offset, độ phi tuyến và biến đổi theo nhiệt độ. [1] Bài này dựng một chuỗi giả định để tính riêng từng ảnh hưởng. Các thông số đặt ra chỉ phục vụ phân tích; không phải thông số đã kiểm của một module hoặc tiêu chí nghiệm thu cho hệ điều khiển.

Định nghĩa bước lượng tử và quy ước tính
Với ADC lý tưởng N bit có dải điện áp rộng V_span, chọn mô hình 2ᴺ ô lượng tử bằng nhau, mỗi ô rộng q = V_span/2ᴺ. Đơn vị q là volt trên một bước mã, thường gọi là LSB. Nếu gán giá trị giữa ô cho mọi điện áp trong ô, sai lệch lượng tử nằm trong khoảng ±q/2, trừ các vấn đề bão hòa ở ngoài dải. Đây là đặc tính của mô hình lý tưởng, không bao gồm mọi sai số ADC. [2]

Một số cách chuyển đổi phần mềm dùng khoảng giữa hai mã đầu–cuối nên xuất hiện mẫu số 2ᴺ − 1. Cần theo định nghĩa dải, vị trí chuyển mã và mã đầu ra của thiết bị thật. Không nên trộn công thức độ rộng ô với công thức nối hai điểm đầu–cuối rồi kết luận một bên luôn sai. Trong toàn bộ ví dụ dưới đây, q được định nghĩa bằng V_span/2ᴺ.

Ví dụ áp suất 0–100 bar qua điện trở 200 ohm
Đặt transmitter lý tưởng đổi áp suất p = 0–100 bar thành I = 0,004–0,020 A. Điện trở danh định R₀ = 200 Ω tạo điện áp 0,8–4,0 V. ADC 12 bit có dải 0–5 V, vì vậy q = 5/4.096 = 0,001220703125 V, tương đương 1,220703125 mV.

Phần mềm đổi điện áp sang dòng bằng Î = V/R₀, rồi tính p̂ = 100(Î − 0,004)/0,016 bar. Một bước mã tương ứng ΔI = q/R₀ = 6,103515625 µA, hoặc Δp = 100q/(R₀ × 0,016) = 0,038146973 bar. Riêng lượng tử hóa lý tưởng, biên ±nửa bước tương ứng khoảng ±0,019073486 bar.

Dải có ích của tín hiệu chỉ rộng 3,2 V, bằng 64% dải ADC. Tỷ số 3,2/q = 2.621,44 mô tả số khoảng lượng tử tương đương trên span; số mã nguyên thực xuất hiện còn phụ thuộc vị trí biên ô. Logarithm cơ số hai của tỷ số này bằng 11,3561 bit. Đó là cách mô tả mức sử dụng dải, không phải ENOB của thiết bị và không phải một phép đo nhiễu.

Nếu thay riêng ADC bằng 16 bit với cùng dải và cùng điện trở, bước áp suất còn 0,002384186 bar, nhỏ hơn 16 lần. Điện áp 4 V ở đầu trên vẫn để lại 1 V tới giới hạn 5 V. Khoảng này là đặc điểm của ví dụ; không được tự xem là đủ cho mọi tín hiệu vượt dải, dung sai điện trở và điều kiện bảo vệ đầu vào.

Sai lệch điện trở có thể lớn hơn nhiều bước mã
Giữ transmitter đúng tuyệt đối nhưng giả sử điện trở thật là R = 200,2 Ω, cao hơn danh định 0,1%. Phần mềm vẫn chia cho 200 Ω. Khi dòng thật là 20 mA, phần mềm suy ra 20,02 mA và hiển thị 100,125 bar. Sai lệch +0,125 bar lớn hơn ba bước mã 12 bit, dù ADC trong mô hình chưa có sai số nào ngoài lượng tử.

Ở 12 mA, áp suất thật 50 bar nhưng phần mềm báo 50,075 bar. Ở 4 mA, áp suất thật 0 bar nhưng phần mềm báo 0,025 bar. Sai lệch không đơn giản là 0,1% của số áp suất đọc được, vì phép đổi 4–20 mA có điểm sống 4 mA. Điện trở làm sai cả thành phần dòng nền lẫn phần tăng theo áp suất.

Đổi ADC lên 16 bit làm các bước hiển thị nhỏ hơn nhưng không loại bỏ ba sai lệch này. Chúng có thể được đánh giá bằng hiệu chuẩn chuỗi hoàn chỉnh, hoặc bằng dữ liệu điện trở và mạch nhận đã xác nhận. Hiệu chỉnh tại một nhiệt độ cũng chưa bảo đảm điện trở giữ nguyên tỷ số ở nhiệt độ khác.

Điện áp tham chiếu có thể bù tình cờ hoặc cộng thêm sai lệch
Đặt điện áp tham chiếu thật là 5,0025 V, cao hơn danh định 5 V một tỷ lệ 0,05%. Với ADC lý tưởng, mã tỷ lệ với V_in/V_ref,true. Khi phần mềm vẫn đổi mã bằng 5 V, điện áp suy ra bị nhân với 1/1,0005. Kết hợp điện trở cao 0,1%, hệ số chung trước phép trừ dòng nền là 1,001/1,0005.

Ở 20 mA, áp suất tính được là 100,0624688 bar, nên sai lệch còn +0,0624688 bar. Hai ảnh hưởng đã bù một phần trong trường hợp chọn dấu này. Không được dùng kết quả ấy để mặc nhiên cho rằng chúng luôn bù nhau: điện trở và tham chiếu có thể có dấu sai lệch, độ trôi và tương quan khác.

Nếu thêm offset điện áp +1 mV tại đầu vào quy đổi, nó tương đương +5 µA qua điện trở 200 Ω, tức +0,03125 bar. Thành phần offset này có cùng trị số áp suất tại các điểm trong dải của mô hình tuyến tính. Phân tách gain và offset giúp lựa chọn các điểm kiểm, thay vì chỉ nhìn một điểm ở gần giữa dải.

Lấy trung bình giảm nhiễu với điều kiện cụ thể
Giả sử chuỗi đo có nhiễu ngẫu nhiên trung bình bằng không và độ lệch chuẩn bằng ba LSB quy ra áp suất: σ = 0,114440918 bar. Nếu 64 mẫu độc lập và cùng phân bố, độ lệch chuẩn của trung bình bằng σ/√64 = 0,014305115 bar. Các sai lệch điện trở, tham chiếu và offset vẫn giữ nguyên trong giá trị trung bình.

Nếu mẫu có tương quan do bộ lọc, nhiễu chu kỳ hoặc độ trôi chậm, mức giảm không còn nhất thiết là √64. Tăng số mẫu cũng làm thay đổi thời gian đáp ứng và thời điểm đại diện của kết quả. Một cửa sổ trung bình dài có thể làm số ổn định trong trạng thái tĩnh nhưng trì hoãn quan sát một biến động áp suất thật.

Tương tự, công thức nhiễu lượng tử q/√12 cần mô hình sai số phân bố đều phù hợp. [2] Với điện áp DC rất ổn định nằm mãi trong một ô, lặp lại cùng mã nhiều lần không tạo thêm thông tin về vị trí thật bên trong ô. Không thể chỉ tăng số lần đọc rồi tuyên bố đã có thêm nhiều bit chính xác cho mọi tín hiệu.

ENOB là thông số động, cần đọc điều kiện phép thử
Quan hệ lý tưởng SNR = 6,02N + 1,76 dB dùng tín hiệu sin toàn thang và các giả thiết về nhiễu lượng tử. [2] Với N = 12, giá trị theo công thức là 74,00 dB. Trong phép thử động thực, ENOB thường được tính từ SINAD bằng (SINAD − 1,76)/6,02; SINAD gồm cả nhiễu và méo. [3]

Nếu SINAD đo được là 68 dB, ENOB xấp xỉ 11,0033 bit cho điều kiện thử đó. Kết quả phụ thuộc tần số, biên độ, băng thông và cách đo. Nó không khẳng định offset DC bằng không, không chứng nhận điện trở shunt đúng và không thể chuyển thẳng thành một giới hạn phần trăm áp suất cho toàn chuỗi.

Khi đánh giá hệ đo, cần giữ riêng độ rộng bước mã, nhiễu trong băng thông sử dụng, sai lệch tĩnh của chuỗi và đáp ứng theo thời gian. Các phép tính trên cho phép giải thích vì sao một hệ có hiển thị nhiều chữ số vẫn cần kiểm đúng dải, điện trở, tham chiếu và điều kiện hiệu chuẩn trước khi các chữ số ấy có ý nghĩa đo lường.

Nguồn tham khảo
[1] Specifications Explained: C Series Modules — NI. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] MT-001: Taking the Mystery out of the Infamous Formula, “SNR = 6.02N + 1.76dB,” and Why You Should Care — Walt Kester — Analog Devices. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Selecting the Best Data Converter for a Given Noise Budget: Part 3 — Analog Devices. Truy cập ngày 09/11/2026.

Rà soát nội dung: 09/11/2026.
 
Top