Đo lưu lượng chênh áp: vì sao cần căn bậc hai tín hiệu

1. Một tín hiệu điện có thể mang hai đại lượng khác nhau

Khi thiết bị đo chênh áp dùng để suy ra lưu lượng, dòng 12 mA chưa đủ để kết luận dòng chảy bằng nửa thang. Nếu đầu ra tuyến tính theo chênh áp, 12 mA biểu thị nửa chênh áp lớn nhất và lưu lượng tương đối bằng căn của 0,5. Nếu đầu ra đã tuyến tính theo lưu lượng, cùng 12 mA mới biểu thị nửa lưu lượng lớn nhất. Yokogawa giải thích phép căn có thể đặt ở transmitter hoặc ở hệ điều khiển.[1] Vì thế, tên biến và cấu hình truyền tín hiệu phải được đọc cùng giá trị điện.

Bài này xây dựng ví dụ cho chất lỏng một pha, khối lượng riêng và hệ số của phần tử sơ cấp được coi không đổi trong mỗi trạng thái. Mục tiêu là kiểm tra chuỗi tính toán, không thiết kế kích thước lỗ tiết lưu hay công bố độ chính xác của một cảm biến. Những con số lệch điểm không bên dưới là giả định khảo sát, không phải thông số kỹ thuật của một hãng.

2. Quan hệ căn bậc hai xuất phát từ đâu?

Trong một phần tử đo thích hợp, chênh áp động tỷ lệ với khối lượng riêng nhân bình phương vận tốc. Khi hình học và hệ số hiệu chỉnh được giữ cố định, có thể gom chúng vào hệ số G và viết:

Q = G√(2Δp/ρ); ṁ = ρQ = G√(2ρΔp).

Q là lưu lượng thể tích, m³/s; ṁ là lưu lượng khối lượng, kg/s; Δp là chênh áp, Pa; ρ là khối lượng riêng, kg/m³. G có đơn vị m², gồm diện tích đặc trưng và các hệ số không thứ nguyên. Hướng dẫn Deltatop trình bày dạng quan hệ này cho ống Pitot, với hệ số và diện tích tương ứng.[3] Với phần tử sơ cấp khác, biểu thức của G phải lấy đúng theo phương pháp của phần tử ấy, không dùng một hệ số chung cho mọi loại đồng hồ.

Chia quan hệ cho trạng thái toàn thang có cùng ρ và G, đặt x = Δp/Δpₘₐₓ, q = Q/Qₘₐₓ, được q = √x. Quan hệ ngược là x = q². Do đó, giảm lưu lượng xuống 20% làm chênh áp chỉ còn 4%; xuống 10% làm chênh áp còn 1%. Sự co mạnh của dải tín hiệu chênh áp ở lưu lượng thấp là đặc điểm toán học của phép đo, không phải lỗi hiển thị.

3. Ví dụ giả định và hệ số tương đương

Chọn một bộ dữ liệu hiệu chuẩn giả định: Δpₘₐₓ = 20.000 Pa, Qₘₐₓ = 30,000 m³/h, ρ = 850 kg/m³. Đổi Qₘₐₓ thành 0,00833333 m³/s, suy ra G = Qₘₐₓ√[ρ/(2Δpₘₐₓ)] = 0,001214782 m². Giá trị này chỉ làm cho mô hình khớp bộ dữ liệu đã chọn; nó không xác nhận một đường kính hay hệ số thực nghiệm của thiết bị thật.

Tại Δp = 5.000 Pa, x = 0,25, q = 0,5 nên Q = 15,000 m³/h. Tại 800 Pa, x = 0,04, Q = 6,000 m³/h. Tại 200 Pa, Q = 3,000 m³/h. Cả ba kết quả có thể kiểm tra bằng cách bình phương tỷ lệ lưu lượng rồi nhân 20.000. Cách kiểm ngược giúp phát hiện lỗi nhập đơn vị kPa thành Pa hoặc dùng nhầm toàn thang lưu lượng.

4. Hai cách bố trí hợp lệ của vòng tín hiệu

Nếu transmitter xuất tuyến tính chênh áp, dòng điện là I = 4 + 16x, tính bằng mA. Bộ điều khiển nhận I, chuẩn hóa x = (I − 4)/16, rồi tính Q = 30√x theo m³/h. Ở 5.000 Pa, transmitter xuất 8,00 mA, nhưng kết quả lưu lượng là 15,00 m³/h. Ở 800 Pa, dòng chỉ bằng 4,64 mA và kết quả lưu lượng là 6,00 m³/h.

Nếu transmitter đã thực hiện phép căn, đầu ra là I = 4 + 16q. Bộ điều khiển chỉ đổi tuyến tính Q = 30(I − 4)/16. Cùng trạng thái 5.000 Pa khi đó cho 12,00 mA; trạng thái 800 Pa cho 7,20 mA. Hai cấu trúc đều phù hợp về toán học nếu cấu hình hai đầu thống nhất. Yokogawa cũng lưu ý đại lượng trên màn hình có thể khác dạng tín hiệu đầu ra, nên nhìn màn hình ghi đơn vị lưu lượng chưa chứng minh đường 4–20 mA đã được lấy căn.[1]

Không lấy √I trực tiếp. Điểm 4 mA là gốc sống của thang điện, không phải lưu lượng dương cần lấy căn. Phải trừ phần gốc, chia khoảng thang để có đại lượng không thứ nguyên, rồi mới áp dụng hàm. Tình trạng dòng ngoài dải bình thường cũng phải được phân biệt với một giá trị chênh áp hợp lệ; tự ép mọi tín hiệu về vùng 0–1 có thể che mất trạng thái chẩn đoán.

5. Bỏ căn và căn hai lần cho sai số rất khác

Với x = 0,25, lưu lượng đúng là q = 0,5. Nếu cả transmitter và bộ điều khiển đều giữ tuyến tính theo chênh áp nhưng màn hình được gắn đơn vị lưu lượng, kết quả thành q = 0,25, thấp hơn đúng 50%. Nếu transmitter đã lấy căn mà bộ điều khiển lại lấy thêm một lần, kết quả thành x¹ᐟ⁴ = 0,707107, cao hơn đúng 41,421%. Hướng dẫn Endress+Hauser yêu cầu tránh thực hiện phép căn hai lần trong chuỗi tính toán.[3]

Đáng chú ý, tại x = 0 và x = 1, cả ba cách đều cho cùng kết quả. Một cuộc kiểm tra chỉ ở hai đầu thang có thể bỏ sót hoàn toàn lỗi cấu hình này. Điểm giữa theo chênh áp và điểm giữa theo lưu lượng cũng khác nhau: nửa lưu lượng ứng với một phần tư chênh áp. Vì vậy, bảng kiểm thử phải ghi rõ cột đầu vào là Pa, phần trăm chênh áp hay phần trăm lưu lượng.

6. Độ lệch điểm không ảnh hưởng mạnh ở lưu lượng thấp

Giả sử giá trị đo chênh áp cao hơn thực tế 50 Pa. Ở toàn thang 20.000 Pa, tỷ lệ lưu lượng đọc được so với đúng là √(20.050/20.000), tức cao hơn khoảng 0,124922%. Ở 5.000 Pa, mức cao hơn tăng lên 0,498756%. Ở 800 Pa, nó thành 3,077641%; ở 200 Pa, thành 11,803399%. Cùng một độ lệch tuyệt đối tạo hậu quả tương đối khác hẳn theo điểm làm việc.

Độ lệch âm 50 Pa tại 200 Pa cho √(150/200) − 1 = −13,397460%. Hai phía không đối xứng vì hàm căn phi tuyến. Vi phân gần một điểm dương cho dQ/Q ≈ 0,5d(Δp)/Δp, nhưng xấp xỉ này yếu dần khi độ lệch chiếm phần lớn chênh áp. Gần không, không thể dùng một tỷ lệ phần trăm toàn thang nhỏ để kết luận lưu lượng tương đối vẫn chính xác.

Yokogawa mô tả chức năng cắt lưu lượng thấp nhằm quản lý vùng tín hiệu nhạy gần gốc; thiết bị có thể dùng các cách chuyển tiếp và vùng trễ khác nhau.[2] Chức năng này thay đổi cách đầu ra thể hiện vùng thấp, không tạo thêm thông tin đo. Ngưỡng phải được ghi trong cấu hình và hồ sơ ứng dụng, không suy ra một giá trị bắt buộc từ ví dụ trên. Tín hiệu âm cũng không được tự lấy trị tuyệt đối rồi coi là dòng thuận; khả năng đo hai chiều cần mô hình và cấu hình riêng.

7. Phép căn chưa phải bù khối lượng riêng

Giữ nguyên Δp và G nhưng ρ giảm từ 850 xuống 820 kg/m³, lưu lượng thể tích tăng theo √(850/820) = 1,018128, tức tăng 1,8128%. Ngược lại, lưu lượng khối lượng thay đổi theo √(820/850) = 0,982194, tức giảm 1,7806%. Hai kết quả ngược chiều vì lượng khối lượng trên mỗi mét khối đồng thời giảm. Dạng phương trình thể tích và khối lượng trong hướng dẫn Deltatop cho thấy phải xác định rõ đại lượng cần báo cáo.[3]

Trong ứng dụng có nhiệt độ, thành phần hoặc áp suất làm thay đổi ρ, chỉ đặt đúng một phép căn vẫn chưa hoàn tất xử lý. Hồ sơ tín hiệu nên ghi phần tử sơ cấp, thang chênh áp, thang lưu lượng, nơi thực hiện căn, cách tính khối lượng riêng và xử lý vùng thấp. Khi kiểm tra một sai lệch, đối chiếu lần lượt các đại lượng này sẽ chỉ ra sai ở vật lý phần tử, tín hiệu điện hay thuật toán, thay vì điều chỉnh hệ số lưu lượng để che một lỗi cấu hình.

Nguồn tham khảo
[1] Why use the square root feature in a transmitter? — Yokogawa Electric Corporation. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] Low Flow Cut-off — Yokogawa Electric Corporation. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Deltatop DP61D, DP62D, DP63D — Pitot tubes for differential pressure flow measurement: Operating Instructions — Endress+Hauser. Truy cập ngày 09/11/2026.

Rà soát nội dung: 09/11/2026.
 
Top