Truyền nhiệt xuyên cách nhiệt ống: điện trở hình trụ nhiều lớp

Thành ống và cách nhiệt không có cùng diện tích truyền nhiệt
Khi nhiệt đi từ dòng nóng ra không khí, nó lần lượt qua màng chất lỏng, thành kim loại, các lớp cách nhiệt và bề mặt ngoài. Lưu lượng nhiệt ổn định qua từng lớp bằng nhau, nhưng mật độ dòng nhiệt trên một mét vuông không bằng nhau vì diện tích hình trụ tăng theo bán kính. Dùng chiều dày chia cho cùng một diện tích phẳng ở mọi lớp sẽ làm sai nhiệt trở.

Bài này tính một đoạn thẳng dài, không có nguồn nhiệt bên trong lớp rắn, không có đầu mút ảnh hưởng đáng kể và các mặt tiếp giáp đồng tâm. Nhiệt độ dòng trong tại mặt cắt được cho trước. Kết quả là nhiệt mất trên một mét tại mặt cắt ấy, chưa phải toàn tuyến có dòng đang nguội dọc đường.

Tích phân Fourier tạo ra logarit bán kính
Với vật liệu đồng nhất có k không đổi, Fourier theo bán kính cho q'=−2πrk dT/dr. q' là W/m, k là W/(m·K), r là m. Ở trạng thái ổn định không phát nhiệt, q' không đổi theo r. Tích phân từ r_a đến r_b cho:

T_a−T_b = q' ln(r_b/r_a)/(2πk).

Đặt nhiệt trở theo chiều dài R_L,cond=ln(r_b/r_a)/(2πk), đơn vị K·m/W. NPTEL trình bày diện tích trung bình logarit và mạng nhiệt trở cho hình trụ ghép nhiều lớp. [1] Logarit phải là logarit tự nhiên, và tỷ số bán kính trong ngoặc không có đơn vị.

Màng trao đổi ở bán kính r có R_L,film=1/(2πrh), với h theo W/(m²·K). Tổng R_L bằng tổng các thành phần nối tiếp. Khi nhiệt độ dòng là T_f và môi trường T_a, q'=(T_f−T_a)/R_L. Một đoạn đều dài L có nhiệt trở toàn đoạn R=R_L/L, đơn vị K/W, và công suất q=q'L.

Các đầu vào của ví dụ hai lớp
Giả định T_f=180°C, T_a=30°C; bán kính trong thành thép r_i=0,050 m, bán kính ngoài thép r₀=0,057 m. Thành thép có k_s=45 W/(m·K), màng trong h_i=800 W/(m²·K).

Lớp cách nhiệt thứ nhất từ 0,057 đến 0,087 m có k₁=0,060 W/(m·K). Lớp thứ hai từ 0,087 đến 0,117 m có k₂=0,040 W/(m·K). Mỗi lớp dày 30 mm. Hệ số trao đổi ngoài được giả định h_o=10 W/(m²·K); ở đây nó đại diện toàn bộ cơ chế trao đổi ngoài đã được tuyến tính hóa cho phép tính, không cộng thêm bức xạ một lần nữa.

Các hệ số dẫn nhiệt là số đặt cho bài toán, không phải dữ liệu khuyến nghị cho một sản phẩm. Nhiệt độ 180°C cũng chưa xác nhận vật liệu bất kỳ phù hợp sử dụng. Muốn chọn vật liệu phải biết giới hạn nhiệt, tính chất theo nhiệt độ và cấu tạo hệ thực tế.

Cộng nhiệt trở và tìm dòng nhiệt
Năm thành phần R_L theo thứ tự từ trong ra ngoài là: màng trong 0,003978874; thép 0,000463418; lớp thứ nhất 1,121662634; lớp thứ hai 1,178804228; màng ngoài 0,136029866 K·m/W. Tổng R_L=2,440939019 K·m/W.

Chênh nhiệt là 150 K, nên q'=61,451761 W/m. Nếu một đoạn 10 m thật sự có cùng nhiệt độ dòng 180°C tại mọi mặt cắt và cùng môi trường, nhiệt mất là 614,517605 W. Nếu dòng nguội dọc 10 m, phải tích phân với nhiệt độ địa phương; nhân thẳng kết quả đầu vào chỉ là xấp xỉ.

Nhiệt trở thành thép chỉ chiếm khoảng 0,0190% tổng, còn màng ngoài chiếm 5,57285%. Điều này giải thích vì sao thay k_s một lượng vừa phải ít tác động trong chính ví dụ này. Nó không phải lý do chung để bỏ thành ống trong mọi bài toán, chẳng hạn ống vật liệu dẫn nhiệt thấp hoặc thành rất dày.

Nhiệt độ tại từng mặt tiếp giáp là phép kiểm độc lập
Đi từ trong ra ngoài, mỗi mức giảm nhiệt là q'R_L,j. Mặt trong thép có nhiệt độ 179,755491°C; mặt ngoài thép 179,727013°C. Mặt giữa hai lớp cách nhiệt là 110,798870°C; bề mặt ngoài cùng là 38,359275°C.

Kiểm từ ngoài vào cũng phải ra q'=2πr₂h_o(T_s−T_a)=61,451761 W/m, với r₂=0,117 m. Tổng các mức giảm bằng 150 K và nhiệt độ giảm đơn điệu theo chiều ra trong trường hợp không có phát nhiệt. Nếu một tiếp giáp nóng hơn nguồn bên trong, cần xem lại dấu hoặc ranh giới mô hình.

Nhiệt độ 38,36°C là kết quả nhiệt học của bộ giả định, không tự xác nhận điều kiện tiếp xúc tay hoặc chống ngưng tụ. Trang mô tả ASTM C680 nêu tính nhiệt mất và nhiệt độ bề mặt phải xét các điều kiện như môi trường, gió và tính chất lớp ngoài. [2] Các đánh giá sử dụng bề mặt cần thêm điều kiện và tiêu chí riêng phù hợp.

Đổi thứ tự hai lớp vẫn làm đổi kết quả
Giữ mỗi lớp dày 30 mm nhưng đặt vật liệu k=0,040 ở phía trong và k=0,060 ở phía ngoài. Nhiệt trở hai lớp không chỉ đổi chỗ, vì các tỷ số bán kính của chúng khác nhau. Tổng R_L mới là 2,608835593 K·m/W và q'=57,496916 W/m, thấp hơn khoảng 6,43569%.

Trong trường hợp giữ k hằng này, đặt vật liệu dẫn nhiệt thấp ở bán kính nhỏ tạo nhiệt trở lớn hơn. Tuy nhiên, phương án thực còn bị ràng buộc bởi nhiệt độ chịu được, cơ tính, độ ẩm và cách lắp. Nếu k thay đổi mạnh theo nhiệt độ, đổi thứ tự còn làm đổi k hiệu dụng, nên phải tính lại theo nhiệt độ từng lớp.

Một công thức phẳng dùng diện tích mặt trong mỗi lớp sẽ cho nhiệt trở lần lượt 1,396095992 và 1,372025371 K·m/W, tổng 2,768121364 thay vì 2,300466862 của hai lớp hình trụ. Sai lệch này xảy ra vì chiều dày không còn nhỏ so với bán kính. Có thể dùng diện tích trung bình logarit để nhận lại đúng nghiệm, nhưng không dùng diện tích tùy ý rồi gọi đó là xấp xỉ chính xác.

Độ dẫn nhiệt tăng làm bề mặt ngoài nóng lên
Quay về cấu hình ban đầu, giả định riêng k₂ tăng từ 0,040 lên 0,080 W/(m·K), mọi đại lượng khác giữ nguyên. Nhiệt trở tổng còn 1,851536905 K·m/W; q' tăng thành 81,013778 W/m, tức tăng 31,8331%. Nhiệt độ ngoài thành 41,020293°C.

Đây là độ nhạy với tính chất lớp ngoài, chưa phải mô hình định lượng lượng nước ngấm. ASHRAE nêu trong hệ cách nhiệt lạnh rằng độ dẫn nhiệt phụ thuộc nhiệt độ, và ẩm hoặc hơi nước làm giảm tính năng nhiệt; tính liên tục của hệ cản hơi cũng quan trọng. [3] Không thể suy lượng ẩm chỉ từ một phép đo nhiệt độ bề mặt nếu chưa biết gió, tải bức xạ và các đường truyền khác.

Với một khe tiếp xúc lý tưởng có điện trở trên diện tích R''_c, phần bổ sung theo chiều dài là R_L,c=R''_c/(2πr_c). Chẳng hạn R''_c=0,0003 m²·K/W tại r_c=0,057 m cho 0,000837658 K·m/W. Không cộng trực tiếp R''_c vào bảng R_L vì đơn vị khác nhau. Khe có đối lưu hoặc bức xạ riêng còn cần mô hình khác.

Tăng trao đổi ngoài làm mất nhiệt tăng nhưng bề mặt nguội
Giữ cấu hình gốc và tăng h_o từ 10 lên 20 W/(m²·K), q' chỉ tăng thành 63,213147 W/m, khoảng 2,86629%, vì hai lớp cách nhiệt đang chi phối. Bề mặt ngoài lại giảm xuống 34,299438°C. Khi h_o giảm còn 5, q'=58,207921 W/m nhưng bề mặt tăng thành 45,836031°C.

Do đó bề mặt mát hơn không luôn chứng minh cách nhiệt tốt hơn; gió mạnh có thể vừa làm mát bề mặt vừa tăng nhiệt mất. Muốn so hai lần khảo sát nhiệt ảnh, cần biết điều kiện môi trường và độ phát xạ. Kết quả q' còn nhạy với tính chất bên trong mà một ảnh bề mặt riêng lẻ không xác định được duy nhất.

Hệ số U phải đi cùng diện tích tham chiếu
Nếu viết q'=U_i2πr_i(T_f−T_a), có U_i=1,304047 W/(m²·K). Nếu dùng mặt ngoài cùng, U_o=0,557285 W/(m²·K). Hai giá trị khác nhau nhưng U_i2πr_i=U_o2πr₂=1/R_L; chúng cho cùng nhiệt mất.

Khi trao đổi dữ liệu giữa bảng tính và phần mềm, nên ghi rõ U dựa trên diện tích nào, ranh giới gồm những lớp nào và h_o đã gồm bức xạ chưa. Các gối đỡ, mặt bích, van hoặc phần cách nhiệt mất liên tục tạo đường truyền nhiệt ba chiều; không thể luôn đại diện chúng bằng cách tăng một k chung. Mạng hình trụ hữu ích khi hình học và điều kiện phù hợp, đồng thời cung cấp các nhiệt độ tiếp giáp để kiểm tính nhất quán của mô hình chi tiết.

Nguồn tham khảo
[1] Conduction: One Dimensional — Lecture 6, composite hollow cylinders — NPTEL, Indian Institutes of Technology. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] ASTM C680-23a — Standard Practice for Estimate of the Heat Gain or Loss and the Surface Temperatures of Insulated Flat, Cylindrical, and Spherical Systems by Use of Computer Programs — ASTM International — Scope and Significance and Use. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] 2026 ASHRAE Handbook — Refrigeration, Chapter 10: Insulation Systems for Refrigerant Piping — ASHRAE. Truy cập ngày 09/11/2026.

Rà soát nội dung: 09/11/2026.
 
Top