Bảo toàn tổng diện tích chưa bảo toàn đường truyền lực
Khi các đường hàn khác chiều dày họng, thay tất cả bằng một họng trung bình có thể giữ đúng tổng diện tích mà vẫn đổi vị trí trọng tâm và độ cứng quay. Mô men của tải quanh trọng tâm cũng đổi theo. Vì vậy một phép quy đổi chỉ khớp tổng diện tích chưa chắc khớp phân bố lực.
Tài liệu Eriksson Weld trình bày phương pháp vectơ đàn hồi dùng diện tích họng, mô men hình học và các thành phần trực tiếp, xoắn để xác định ứng suất nhóm đường hàn. [1] Bài này xây một mô hình đường có họng thay đổi với giả thiết độ cứng được nêu riêng. Các con số là ví dụ kiểm toán học, không phải một cách thay thế mọi mô hình liên kết hàn thực.
Giả thiết độ cứng phải đi trước công thức trọng tâm
Gọi a(s)>0 là chiều dày họng tại vị trí s trên đường hàn, mm. Giả định độ cứng truyền lực trong mặt phẳng trên mỗi milimet đường tỷ lệ với a(s), cùng một hệ số k_0 ở mọi vị trí và hai phương. Nếu chuyển vị tương đối tại điểm là vectơ u, tải đường q=k_0a(s)u. k_0 có đơn vị N/mm³ để q có đơn vị N/mm.
Đây là mô hình lò xo phân bố đẳng hướng với các bản nối được xem cứng. Nó không khẳng định độ cứng thực của mọi dạng hàn luôn tỷ lệ với họng. Hình dạng, chiều dài đường truyền biến dạng, hướng họng và độ mềm bản có thể làm quan hệ khác. Tuy nhiên giả thiết tường minh cho phép suy đúng điều kiện tương thích của mô hình đang xét.
Diện tích quy đổi là A=∫a ds, đơn vị mm². Trọng tâm được tính bằng:
x_c = ∫ax ds/A; y_c = ∫ay ds/A
Với mỗi đoạn họng không đổi, trọng số là A_i=a_i l_i. Mechanics Map trình bày trọng tâm hình ghép như trung bình có trọng số diện tích và yêu cầu dùng cùng một gốc tọa độ cho các phần. [2] Ở đây, diện tích đã được quy về dải họng trên đường tâm; không dùng trung bình không trọng số của các đầu mút.
Ví dụ ba đoạn với chiều dài và họng khác nhau
Đặt đoạn 1 thẳng đứng từ (0;0) tới (0;160) mm, a_1=4 mm. Đoạn 2 nằm ngang từ (0;0) tới (120;0) mm, a_2=6 mm. Đoạn 3 thẳng đứng từ (120;0) tới (120;80) mm, a_3=3 mm. Các tọa độ mô tả đường tâm lý tưởng trong mặt phẳng xy.
Diện tích quy đổi từng đoạn là 640, 720 và 240 mm². Trọng tâm từng đoạn lần lượt ở (0;80), (60;0) và (120;40) mm. A=1.600 mm²; tổng mô men bậc nhất theo x bằng 72.000 mm³ và theo y bằng 60.800 mm³. Do đó x_c=45 mm và y_c=38 mm.
Nếu chỉ lấy chiều dài làm trọng số, ta được (46,6667;44,4444) mm. Đó là trọng tâm của hệ đường có họng đồng đều, khác hệ đang xét. Các đoạn gặp nhau tại một điểm chung không tạo chiều dài trùng trong mô hình đường; khi chuyển sang hình học thể tích thật, vùng giao phải được xử lý theo mô hình cụ thể.
Tích phân mô men không được bỏ phần bên trong từng đoạn
Chọn tọa độ mới x'=x−x_c, y'=y−y_c. Mô men hình học quy đổi:
I_x = ∫a y'² ds; I_y = ∫a x'² ds
J = I_x + I_y
Các đại lượng này có đơn vị mm⁴. Với đoạn thẳng dài l_i, tâm cách trọng tâm nhóm một khoảng d_i, đóng góp vào J là:
J_i = a_i l_i(l_i²/12 + d_i²)
Số hạng l_i²/12 chứa phân bố liên tục trong đoạn. Thay mỗi đường hàn bằng một lò xo duy nhất tại trung điểm rồi chỉ cộng A_i d_i² sẽ đánh mất phần này. Với đoạn dài hoặc gần trọng tâm, sai khác có thể đáng kể.
Tích phân cho ví dụ ba đoạn thu I_x=3.662.933,333 mm⁴; I_y=3.672.000 mm⁴; J=7.334.933,333 mm⁴. Đối với mỗi đoạn đứng, phần mô men riêng quanh trục ngang là a_i l_i³/12; với đoạn ngang, nó nằm ở mô men quanh trục đứng. Tổng J không phụ thuộc việc xoay toàn bộ hệ trục trong mặt phẳng.
Suy phân bố từ chuyển động của bản cứng
Gọi u_c, v_c là tịnh tiến tương đối tại trọng tâm và θ là góc quay nhỏ. Tại điểm (x',y'), chuyển vị là u_x=u_c−θy' và u_y=v_c+θx'. Do định nghĩa trọng tâm, ∫ax' ds=∫ay' ds=0, nên các phương trình cân bằng tách thành:
F_x = k_0 A u_c; F_y = k_0 A v_c
M_z = k_0 J θ
Khử k_0 và các chuyển vị, thu các thành phần ứng suất danh nghĩa của mô hình:
τ_x = F_x/A − M_z y'/J
τ_y = F_y/A + M_z x'/J
q_x = aτ_x; q_y = aτ_y
Sự khác họng tác động qua A, trọng tâm và J, rồi qua phép nhân a để trở lại lực trên chiều dài. Không thể trước hết chia đều F cho tổng chiều dài và sau đó chỉ chia mỗi q cho họng riêng; cách đó tương ứng một giả thiết phân bố khác.
Tải nghiêng và điểm kiểm soát
Đặt F_x=12.000 N, F_y=−20.000 N tại (180;100) mm trong hệ tọa độ ban đầu. Mô men quanh trọng tâm mới là M_z=(180−45)F_y−(100−38)F_x=−3.444.000 N·mm. Mô men quanh gốc cũ là −4.800.000 N·mm; hai số khác nhau đúng bằng phần chuyển trục của hợp lực.
Ở đầu trên đoạn 1, (0;160) mm, ta được τ_x=64,7831 MPa và τ_y=8,6290 MPa. Độ lớn danh nghĩa là 65,3553 MPa; nhân a_1=4 mm cho tải đường 261,4212 N/mm. Đây là điểm có độ lớn ứng suất cao nhất trong các đầu đoạn của ví dụ.
Ở góc dưới phải (120;0), độ lớn ứng suất là 48,8230 MPa. Nhưng tải đường ở phía đoạn ngang họng 6 mm là 292,9382 N/mm, lớn hơn tải đường 261,4212 N/mm tại điểm có ứng suất lớn nhất. Hai đại lượng có điểm kiểm soát khác nhau khi họng không đều.
Tại cùng tọa độ giao, mô hình cho cùng trường τ nhưng tải đường trên hai đoạn khác nhau theo a. Điều này không mô tả ứng suất ba chiều sát góc giao; đó chỉ là hệ quả của các đường lý tưởng có trọng số. Giá trị tại góc thực cần được diễn giải theo mô hình có hình học phù hợp.
Sai khác khi thay bằng họng trung bình
Tổng chiều dài là 360 mm. Họng trung bình theo chiều dài a_avg=1.600/360=4,44444 mm giữ nguyên A, nhưng đưa trọng tâm về (46,6667;44,4444) mm. Tính lại cho hệ đều này cho J=7.861.728,395 mm⁴ và M_z=−3.333.333,333 N·mm.
Ứng suất lớn nhất của hệ quy đổi chỉ là 56,9629 MPa, thấp hơn hệ họng không đều khoảng 12,8412%. Sai lệch xuất hiện dù tổng diện tích khớp chính xác. Không có một kết luận chung rằng dùng họng trung bình luôn tăng hoặc luôn giảm kết quả; chiều sai phụ thuộc phân bố và đường lực.
Tăng riêng một đoạn có thể làm tải đường tại đó tăng
Giữ hình học và tải, tăng họng đoạn ngang từ 6 lên 9 mm. A tăng thành 1.960 mm²; trọng tâm chuyển tới (47,7551;31,0204) mm. Sau khi tính lại toàn bộ, ứng suất lớn nhất ở đầu trên trái giảm còn 61,1679 MPa, tức giảm khoảng 6,4072%.
Tại góc dưới phải của đoạn ngang, ứng suất giảm từ 48,8230 xuống 41,1729 MPa. Tuy nhiên tải đường bằng 9×41,1729=370,5560 N/mm, tăng khoảng 26,4963%. Đoạn được tăng độ cứng thu hút thêm lực trong mô hình, dù ứng suất trên diện tích của nó giảm.
Ngược lại, nếu tăng họng đoạn đứng phải từ 3 lên 6 mm và giữ hai đoạn khác, A=1.840 mm², trọng tâm tới (54,7826;38,2609) mm, ứng suất lớn nhất còn 53,1546 MPa. Các kết quả là hai phương án hình học riêng; không chọn phương án chỉ từ một trị số mà bỏ khả năng thi công và các bộ phận truyền lực khác.
Giới hạn và cách kiểm mô hình
Dlubal mô tả mô hình liên kết chi tiết dùng mặt thay thế cho hàn góc, liên kết cứng và các thành phần bản hoặc tiếp xúc. [3] Cách mô tả ấy cho thấy một liên kết có nhiều cơ chế hơn ba bậc tự do của mô hình bản cứng đang dùng; không nên coi hai cấp mô hình tương đương chỉ vì cùng nhập chiều dày họng.
Để kiểm bản tính, tích phân q phải trả lại hai lực và mô men quanh đúng trọng tâm. Chia một đoạn thành nhiều đoạn con cùng họng phải giữ nguyên A, trọng tâm, J và kết quả. Phép thử này đặc biệt hữu ích để phát hiện việc bỏ mô men riêng của đoạn. Khi họng, vật liệu hoặc độ cứng bản biến thiên, cần xác định lại trọng số cơ học thay vì tự động áp một chiều dày trung bình.
Nguồn tham khảo
[1] Elastic Vector Method — Jacob McCormack — Eriksson Software, Eriksson Weld documentation. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] Centroid of an Area via the Method of Composite Parts — Mechanics Map — Pennsylvania State University. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Substitute Steel Joint FE Model — Welds — Walter Fröhlich — Dlubal RFEM 6 Steel Joints manual, 23/02/2024. Truy cập ngày 09/11/2026.
Rà soát nội dung: 09/11/2026.
Khi các đường hàn khác chiều dày họng, thay tất cả bằng một họng trung bình có thể giữ đúng tổng diện tích mà vẫn đổi vị trí trọng tâm và độ cứng quay. Mô men của tải quanh trọng tâm cũng đổi theo. Vì vậy một phép quy đổi chỉ khớp tổng diện tích chưa chắc khớp phân bố lực.
Tài liệu Eriksson Weld trình bày phương pháp vectơ đàn hồi dùng diện tích họng, mô men hình học và các thành phần trực tiếp, xoắn để xác định ứng suất nhóm đường hàn. [1] Bài này xây một mô hình đường có họng thay đổi với giả thiết độ cứng được nêu riêng. Các con số là ví dụ kiểm toán học, không phải một cách thay thế mọi mô hình liên kết hàn thực.
Giả thiết độ cứng phải đi trước công thức trọng tâm
Gọi a(s)>0 là chiều dày họng tại vị trí s trên đường hàn, mm. Giả định độ cứng truyền lực trong mặt phẳng trên mỗi milimet đường tỷ lệ với a(s), cùng một hệ số k_0 ở mọi vị trí và hai phương. Nếu chuyển vị tương đối tại điểm là vectơ u, tải đường q=k_0a(s)u. k_0 có đơn vị N/mm³ để q có đơn vị N/mm.
Đây là mô hình lò xo phân bố đẳng hướng với các bản nối được xem cứng. Nó không khẳng định độ cứng thực của mọi dạng hàn luôn tỷ lệ với họng. Hình dạng, chiều dài đường truyền biến dạng, hướng họng và độ mềm bản có thể làm quan hệ khác. Tuy nhiên giả thiết tường minh cho phép suy đúng điều kiện tương thích của mô hình đang xét.
Diện tích quy đổi là A=∫a ds, đơn vị mm². Trọng tâm được tính bằng:
x_c = ∫ax ds/A; y_c = ∫ay ds/A
Với mỗi đoạn họng không đổi, trọng số là A_i=a_i l_i. Mechanics Map trình bày trọng tâm hình ghép như trung bình có trọng số diện tích và yêu cầu dùng cùng một gốc tọa độ cho các phần. [2] Ở đây, diện tích đã được quy về dải họng trên đường tâm; không dùng trung bình không trọng số của các đầu mút.
Ví dụ ba đoạn với chiều dài và họng khác nhau
Đặt đoạn 1 thẳng đứng từ (0;0) tới (0;160) mm, a_1=4 mm. Đoạn 2 nằm ngang từ (0;0) tới (120;0) mm, a_2=6 mm. Đoạn 3 thẳng đứng từ (120;0) tới (120;80) mm, a_3=3 mm. Các tọa độ mô tả đường tâm lý tưởng trong mặt phẳng xy.
Diện tích quy đổi từng đoạn là 640, 720 và 240 mm². Trọng tâm từng đoạn lần lượt ở (0;80), (60;0) và (120;40) mm. A=1.600 mm²; tổng mô men bậc nhất theo x bằng 72.000 mm³ và theo y bằng 60.800 mm³. Do đó x_c=45 mm và y_c=38 mm.
Nếu chỉ lấy chiều dài làm trọng số, ta được (46,6667;44,4444) mm. Đó là trọng tâm của hệ đường có họng đồng đều, khác hệ đang xét. Các đoạn gặp nhau tại một điểm chung không tạo chiều dài trùng trong mô hình đường; khi chuyển sang hình học thể tích thật, vùng giao phải được xử lý theo mô hình cụ thể.
Tích phân mô men không được bỏ phần bên trong từng đoạn
Chọn tọa độ mới x'=x−x_c, y'=y−y_c. Mô men hình học quy đổi:
I_x = ∫a y'² ds; I_y = ∫a x'² ds
J = I_x + I_y
Các đại lượng này có đơn vị mm⁴. Với đoạn thẳng dài l_i, tâm cách trọng tâm nhóm một khoảng d_i, đóng góp vào J là:
J_i = a_i l_i(l_i²/12 + d_i²)
Số hạng l_i²/12 chứa phân bố liên tục trong đoạn. Thay mỗi đường hàn bằng một lò xo duy nhất tại trung điểm rồi chỉ cộng A_i d_i² sẽ đánh mất phần này. Với đoạn dài hoặc gần trọng tâm, sai khác có thể đáng kể.
Tích phân cho ví dụ ba đoạn thu I_x=3.662.933,333 mm⁴; I_y=3.672.000 mm⁴; J=7.334.933,333 mm⁴. Đối với mỗi đoạn đứng, phần mô men riêng quanh trục ngang là a_i l_i³/12; với đoạn ngang, nó nằm ở mô men quanh trục đứng. Tổng J không phụ thuộc việc xoay toàn bộ hệ trục trong mặt phẳng.
Suy phân bố từ chuyển động của bản cứng
Gọi u_c, v_c là tịnh tiến tương đối tại trọng tâm và θ là góc quay nhỏ. Tại điểm (x',y'), chuyển vị là u_x=u_c−θy' và u_y=v_c+θx'. Do định nghĩa trọng tâm, ∫ax' ds=∫ay' ds=0, nên các phương trình cân bằng tách thành:
F_x = k_0 A u_c; F_y = k_0 A v_c
M_z = k_0 J θ
Khử k_0 và các chuyển vị, thu các thành phần ứng suất danh nghĩa của mô hình:
τ_x = F_x/A − M_z y'/J
τ_y = F_y/A + M_z x'/J
q_x = aτ_x; q_y = aτ_y
Sự khác họng tác động qua A, trọng tâm và J, rồi qua phép nhân a để trở lại lực trên chiều dài. Không thể trước hết chia đều F cho tổng chiều dài và sau đó chỉ chia mỗi q cho họng riêng; cách đó tương ứng một giả thiết phân bố khác.
Tải nghiêng và điểm kiểm soát
Đặt F_x=12.000 N, F_y=−20.000 N tại (180;100) mm trong hệ tọa độ ban đầu. Mô men quanh trọng tâm mới là M_z=(180−45)F_y−(100−38)F_x=−3.444.000 N·mm. Mô men quanh gốc cũ là −4.800.000 N·mm; hai số khác nhau đúng bằng phần chuyển trục của hợp lực.
Ở đầu trên đoạn 1, (0;160) mm, ta được τ_x=64,7831 MPa và τ_y=8,6290 MPa. Độ lớn danh nghĩa là 65,3553 MPa; nhân a_1=4 mm cho tải đường 261,4212 N/mm. Đây là điểm có độ lớn ứng suất cao nhất trong các đầu đoạn của ví dụ.
Ở góc dưới phải (120;0), độ lớn ứng suất là 48,8230 MPa. Nhưng tải đường ở phía đoạn ngang họng 6 mm là 292,9382 N/mm, lớn hơn tải đường 261,4212 N/mm tại điểm có ứng suất lớn nhất. Hai đại lượng có điểm kiểm soát khác nhau khi họng không đều.
Tại cùng tọa độ giao, mô hình cho cùng trường τ nhưng tải đường trên hai đoạn khác nhau theo a. Điều này không mô tả ứng suất ba chiều sát góc giao; đó chỉ là hệ quả của các đường lý tưởng có trọng số. Giá trị tại góc thực cần được diễn giải theo mô hình có hình học phù hợp.
Sai khác khi thay bằng họng trung bình
Tổng chiều dài là 360 mm. Họng trung bình theo chiều dài a_avg=1.600/360=4,44444 mm giữ nguyên A, nhưng đưa trọng tâm về (46,6667;44,4444) mm. Tính lại cho hệ đều này cho J=7.861.728,395 mm⁴ và M_z=−3.333.333,333 N·mm.
Ứng suất lớn nhất của hệ quy đổi chỉ là 56,9629 MPa, thấp hơn hệ họng không đều khoảng 12,8412%. Sai lệch xuất hiện dù tổng diện tích khớp chính xác. Không có một kết luận chung rằng dùng họng trung bình luôn tăng hoặc luôn giảm kết quả; chiều sai phụ thuộc phân bố và đường lực.
Tăng riêng một đoạn có thể làm tải đường tại đó tăng
Giữ hình học và tải, tăng họng đoạn ngang từ 6 lên 9 mm. A tăng thành 1.960 mm²; trọng tâm chuyển tới (47,7551;31,0204) mm. Sau khi tính lại toàn bộ, ứng suất lớn nhất ở đầu trên trái giảm còn 61,1679 MPa, tức giảm khoảng 6,4072%.
Tại góc dưới phải của đoạn ngang, ứng suất giảm từ 48,8230 xuống 41,1729 MPa. Tuy nhiên tải đường bằng 9×41,1729=370,5560 N/mm, tăng khoảng 26,4963%. Đoạn được tăng độ cứng thu hút thêm lực trong mô hình, dù ứng suất trên diện tích của nó giảm.
Ngược lại, nếu tăng họng đoạn đứng phải từ 3 lên 6 mm và giữ hai đoạn khác, A=1.840 mm², trọng tâm tới (54,7826;38,2609) mm, ứng suất lớn nhất còn 53,1546 MPa. Các kết quả là hai phương án hình học riêng; không chọn phương án chỉ từ một trị số mà bỏ khả năng thi công và các bộ phận truyền lực khác.
Giới hạn và cách kiểm mô hình
Dlubal mô tả mô hình liên kết chi tiết dùng mặt thay thế cho hàn góc, liên kết cứng và các thành phần bản hoặc tiếp xúc. [3] Cách mô tả ấy cho thấy một liên kết có nhiều cơ chế hơn ba bậc tự do của mô hình bản cứng đang dùng; không nên coi hai cấp mô hình tương đương chỉ vì cùng nhập chiều dày họng.
Để kiểm bản tính, tích phân q phải trả lại hai lực và mô men quanh đúng trọng tâm. Chia một đoạn thành nhiều đoạn con cùng họng phải giữ nguyên A, trọng tâm, J và kết quả. Phép thử này đặc biệt hữu ích để phát hiện việc bỏ mô men riêng của đoạn. Khi họng, vật liệu hoặc độ cứng bản biến thiên, cần xác định lại trọng số cơ học thay vì tự động áp một chiều dày trung bình.
Nguồn tham khảo
[1] Elastic Vector Method — Jacob McCormack — Eriksson Software, Eriksson Weld documentation. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] Centroid of an Area via the Method of Composite Parts — Mechanics Map — Pennsylvania State University. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Substitute Steel Joint FE Model — Welds — Walter Fröhlich — Dlubal RFEM 6 Steel Joints manual, 23/02/2024. Truy cập ngày 09/11/2026.
Rà soát nội dung: 09/11/2026.


