Nhóm đường hàn chịu lực lệch tâm: cộng vectơ trước khi tìm điểm lớn nhất

Lệch tâm cần được đo so với đường tác dụng của lực
Một giá đỡ truyền lực vào nhóm đường hàn thường đồng thời truyền mô men. Nếu lực nghiêng, lấy độ lớn lực nhân khoảng cách thẳng từ trọng tâm tới điểm đặt có thể sai. Cánh tay đòn đúng là khoảng cách vuông góc tới đường tác dụng, hoặc được tính trực tiếp bằng tích vectơ có dấu.

Brandt mô tả cách phân tích đàn hồi truyền thống tách lực qua trọng tâm nhóm hàn và mô men thuần, sau đó kết hợp tác động của chúng. [1] Bài này dùng ý tưởng đó để xây một ví dụ riêng về phân bố tải. Kết quả là nội lực yêu cầu của mô hình; chưa phải kết luận sức chịu tải hoặc kích thước hàn được chấp thuận.

Giả thiết để thay đường hàn bằng đường hình học
Xét hai đường hàn thẳng đứng trong mặt phẳng xy, mỗi đường dài l=160 mm, cách nhau b=100 mm. Trọng tâm ở gốc O; hai đường có x=±50 mm và y chạy từ −80 tới +80 mm. Cả hai có cùng chiều dày họng giả định a=5 mm và cùng đặc trưng độ cứng trên mỗi đơn vị chiều dài.

Các bộ phận nối được xem đủ cứng để chuyển động tương đối gồm tịnh tiến và quay nhỏ trong mặt phẳng. Không có tải bóc ra khỏi mặt phẳng, tiếp xúc thay đổi hoặc phân bố độ cứng bất thường. Chiều dài 160 mm đã là chiều dài tham gia mô hình; bài không tự đặt quy tắc trừ đầu mút hay tăng chiều dài hữu hiệu.

Dùng q_x và q_y, đơn vị N/mm, để biểu diễn lực truyền qua mỗi milimet đường hàn. Đây là lực trên chiều dài, khác ứng suất có đơn vị N/mm². Với họng đồng đều, có thể chuyển sang độ lớn ứng suất danh nghĩa của mô hình bằng |q|/a. Phân tích ứng suất cục bộ tại chân hàn hoặc gốc hàn cần một mô hình khác.

Tính trọng tâm và mô men hình học đường
Tổng chiều dài L_w=2l=320 mm. Với các tọa độ tính từ trọng tâm:

I_x = ∫ y² ds; I_y = ∫ x² ds
J_l = I_x + I_y

Vì tích phân theo chiều dài ds, I_x, I_y và J_l có đơn vị mm³, không phải mm⁴. Với hai đoạn đang xét:

I_x = 2l³/12
I_y = 2l(b/2)²

Ta có I_x=682.666,667 mm³; I_y=800.000 mm³; J_l=1.482.666,667 mm³. Nếu dùng mô men của diện tích họng, các giá trị phải nhân thêm a và có đơn vị mm⁴. Không lấy mô men đường ở mẫu số rồi lại xử lý như mô men diện tích.

Ví dụ II.A-27 của AISC trình bày lực trực tiếp trên chiều dài, thành phần do lệch tâm và phép kết hợp các thành phần theo hai phương. [2] Ví dụ hiện tại giữ hệ đơn vị N–mm và hình học riêng để làm rõ các bước, không sao lại tải, bảng hệ số hoặc kết luận thiết kế của tài liệu.

Lực nghiêng tạo mô men có dấu
Giả định lực mà nhóm đường hàn cần truyền là F_x=18.000 N và F_y=−24.000 N, đặt tại x_P=180 mm, y_P=60 mm. Chiều dương mô men là ngược kim đồng hồ khi nhìn mặt phẳng xy:

M_z = x_P F_y − y_P F_x

M_z=−5.400.000 N·mm. Độ lớn lực bằng 30.000 N, nên khoảng cách vuông góc từ O tới đường lực là |M_z|/|F|=180 mm. Khoảng cách tới chính điểm đặt lại là √(180²+60²)=189,737 mm. Nhân lực với khoảng cách thứ hai sẽ làm sai mô men.

Nếu dời điểm đặt tới (210;20) mm, chuyển dịch (30;−40) mm song song lực, mô men vẫn bằng −5.400.000 N·mm. Đây là một phép kiểm hữu ích cho bảng tính: trượt lực dọc chính đường tác dụng không đổi tác động lên vật cứng.

Phân bố trực tiếp và phân bố do quay
Theo quy ước q biểu diễn tải được truyền cùng chiều với F và M, các thành phần tại một điểm (x,y) là:

q_x = F_x/L_w − M_z y/J_l
q_y = F_y/L_w + M_z x/J_l
|q| = √(q_x²+q_y²)

Phần trực tiếp là (56,25;−75) N/mm. Phần do mô men luôn tiếp tuyến với vòng tròn tâm O: thành phần x tỷ lệ −y và thành phần y tỷ lệ x. Nếu đang vẽ lực phản lực tác dụng ngược lên bộ phận nhận tải, phải đổi dấu đồng thời toàn vectơ; độ lớn cuối không đổi.

Tại góc trên bên phải (50;80) mm, q_x=347,6169 N/mm và q_y=−257,1043 N/mm. Độ lớn là 432,3658 N/mm. Chia cho a=5 mm cho ứng suất danh nghĩa 86,4732 MPa trong mô hình họng đều.

Ba đầu mút còn lại lần lượt cho 363,7428 N/mm ở góc trên trái, 348,4000 N/mm ở góc dưới phải và 258,3627 N/mm ở góc dưới trái. Cả bốn điểm có cùng khoảng cách tới trọng tâm, nên cùng độ lớn thành phần xoắn riêng, nhưng khác độ lớn tổng do hướng cộng với lực trực tiếp khác nhau.

Vì sao phải cộng thành phần, không cộng các độ lớn?
Tại góc trên phải, độ lớn tải trực tiếp là 93,75 N/mm. Cộng số học nó với độ lớn thành phần xoắn cho 437,3437 N/mm, cao hơn kết quả vectơ 432,3658 N/mm. Hai vectơ gần cùng hướng trong trường hợp này nên sai khác không lớn, nhưng không có lý do để coi chúng luôn cùng phương.

Ở các góc khác, phần trực tiếp có thể giảm một thành phần đồng thời tăng thành phần còn lại. Lấy trị tuyệt đối từng thành phần trước khi cộng sẽ xóa thông tin đó. Một chương trình đúng nên giữ dấu tới khi tính tổng rồi mới lấy chuẩn vectơ.

Trên mỗi đoạn thẳng, q_x và q_y biến thiên tuyến tính theo tọa độ dọc đoạn. Bình phương độ lớn là một hàm bậc hai có hệ số bậc hai không âm; do đó giá trị lớn nhất trên đoạn hữu hạn nằm ở một đầu mút. Lập luận này cho phép kiểm bốn đầu của ví dụ. Nó không tự áp dụng cho đường cong, độ cứng biến đổi hoặc mô hình phi tuyến.

Kiểm cân bằng bằng tích phân
Do các trục đi qua trọng tâm đường, ∫x ds=∫y ds=0. Tích phân hai thành phần q trên toàn nhóm vì thế trả lại F_x và F_y. Mô men của phân bố là:

∫(xq_y−yq_x) ds = M_z

Phần lực trực tiếp có mô men bằng không quanh O; phần quay cho M_z∫(x²+y²)ds/J_l=M_z. Nếu đổi nhầm dấu của một thành phần xoắn, phép kiểm này sẽ phát hiện dù độ lớn ở một điểm tình cờ gần đúng.

Chia mỗi đường thành các đoạn nhỏ và cộng lực cũng phải hội tụ về các giá trị tích phân. Tuy nhiên chia lưới rất dày không chữa được việc chọn sai trọng tâm hoặc sai đường tác dụng. Nên kiểm cân bằng trước khi tin một bảng màu phân bố ứng suất.

Khảo sát hình học với cùng lực và cùng điểm đặt
Giữ l=160 mm, tăng khoảng cách b từ 100 lên 150 mm. Tổng chiều dài vẫn là 320 mm nhưng J_l tăng thành 2.482.666,667 mm³. Góc trên phải mới tại (75;80) mm cho |q|=331,2468 N/mm, tương ứng 66,2494 MPa với cùng họng. Mức giảm đến từ thay đổi hình học truyền mô men, không từ thêm chiều dài hàn.

Nếu giữ b=100 mm và tăng mỗi đường lên l=200 mm, tổng chiều dài là 400 mm, J_l=2.333.333,333 mm³. Giá trị lớn nhất mới là 327,5489 N/mm, tương ứng 65,5098 MPa. Hai cách thay đổi cho kết quả khá gần trong ví dụ, nhưng khác bố trí và lượng hàn; không thể quy chúng về cùng một hệ số tăng chiều dài.

Tăng đồng đều họng từ 5 lên 6 mm, giữ nguyên các giả thiết, không đổi q phân bố theo đường nhưng giảm ứng suất danh nghĩa theo tỷ số 5/6. Nếu chỉ tăng họng một phần nhóm, phân bố độ cứng và trọng tâm hữu hiệu có thể đổi; không được tiếp tục dùng nguyên công thức của nhóm đồng đều mà chỉ sửa một mẫu số cục bộ.

Phân bố đàn hồi chưa phải tải phá hủy
Nghiên cứu của Rezaei và cộng sự so sánh các phương pháp đàn hồi, tâm quay tức thời và dẻo, với thí nghiệm nhóm hàn chịu lệch tâm trong mặt phẳng. [3] Sự khác nhau nhắc rằng mô hình phân bố đàn hồi và dự báo sức chịu tải cuối cùng có mục tiêu, giả thiết riêng.

Bài này chưa kiểm kim loại cơ bản, bản nối, độ mềm của giá đỡ, mỏi, khuyết tật hoặc khả năng biến dạng. Các chiều dài và họng cũng cần được xác nhận bằng cơ sở thiết kế phù hợp. Kết quả có ích ở mức dựng đường truyền lực, rà đơn vị và so xu hướng hình học; kết luận chấp thuận một liên kết cần bước đánh giá đầy đủ tiếp theo.

Nguồn tham khảo
[1] A General Solution for Eccentric Loads on Weld Groups — G. Donald Brandt — AISC Engineering Journal 19(3), 150–159, 1982. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] Design Examples V14.1 — Example II.A-27, Eccentrically Loaded Weld Group, Elastic Method — American Institute of Steel Construction — copy hosted by University of Maryland. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Experimental evaluation and design of fillet welds under in-plane eccentric loads — Alireza Rezaei, Alireza Moazezi Mehretehran, Shervin Maleki — Journal of Constructional Steel Research 220, 108847, 2024. Truy cập ngày 09/11/2026.

Rà soát nội dung: 09/11/2026.
 
Top