Nhiệt độ giữa các lượt hàn: thời điểm đo và tích lũy nhiệt qua nhiều chu kỳ

Đọc nhiệt độ cùng sự kiện hàn
TWI phân biệt preheat trước khi bắt đầu hàn với interpass temperature khi các lượt tiếp theo được thực hiện. Quy trình có thể đặt giới hạn trên để kiểm soát diễn biến tổ chức kim loại và giới hạn dưới liên quan kiểm soát nứt hydro. [1] Một nhiệt độ ghi trên hồ sơ chỉ có ý nghĩa khi biết nó thuộc thời điểm, vùng đo và lượt hàn nào.

Bài này tập trung cách diễn giải dữ liệu và mô hình tích lũy nhiệt. Các giá trị 80 K, 120 giây hoặc ngưỡng 150 °C bên dưới đều giả định cho bài toán; chúng không thay thế giới hạn của một quy trình hàn hoặc vật liệu cụ thể.

Vị trí đo cần được mô tả
Trong hướng dẫn dành riêng cho sản phẩm của mình, SSAB yêu cầu xem nhiệt độ giữa lượt tại kim loại hàn ở vị trí dự định bắt đầu hoặc vùng nền liền kề theo mô tả của hãng. Tài liệu cũng giới hạn phạm vi áp dụng cho sản phẩm SSAB. [2] Điều này minh họa vì sao không nên tách một con số nhiệt độ khỏi vị trí và hướng dẫn đang áp dụng.

Giả định hai điểm A và B trên một mẫu có nhiệt độ 132 °C và 168 °C ở cùng thời điểm. Trung bình số học là 150 °C, nhưng không điểm nào thực sự ở 150 °C. Nếu bài toán giả định yêu cầu cả hai điểm không vượt 150 °C, việc lấy trung bình không chứng minh điều kiện ấy. Nếu chỉ một vị trí được quy định, cần dùng số tại đúng vị trí đó.

Hồ sơ nên ghi mã điểm, khoảng cách và phía so với liên kết, thời điểm đo, phương pháp đo, cùng mốc bắt đầu lượt tiếp theo. Mã “điểm 1” cần liên kết với sơ đồ, vì đổi vị trí giữa các lượt có thể tạo xu hướng tăng giảm không phản ánh tích lũy nhiệt tại cùng một vùng.

Mô hình một nút nhiệt để nhìn sự tích lũy
Xét một vùng đại diện được thay bằng một nút có nhiệt độ T. Trong khoảng nghỉ, giả định vùng này nguội theo d(T−T_a)/dt=−(T−T_a)/τ, với T_a là nhiệt độ nền cân bằng không đổi, τ là hằng số thời gian. Mỗi lượt hàn được thay bằng một xung làm nhiệt độ nút tăng ΔT ngay lập tức.

Đây là mô hình minh họa rút gọn. Nó không mô tả nhiệt độ bể nóng chảy, dẫn nhiệt không gian hay biến đổi pha; không dùng nhiệt độ nút để thay nhiệt độ cực đại tại đường nóng chảy. Mục đích là tách ảnh hưởng của lượng nhiệt mỗi lượt và khoảng thời gian giữa các lượt.

Đặt θ_k=T_k−T_a là độ tăng nhiệt ngay trước lượt k. Nếu khoảng nguội giữa hai xung là d, hệ số còn lại r=exp(−d/τ), với 0<r<1. Sau xung, độ tăng là θ_k+ΔT; ngay trước lượt kế tiếp:

θ_(k+1)=r(θ_k+ΔT)

Với θ₁=0, khai triển tổng cấp số nhân cho θ_k=ΔT r(1−r^(k−1))/(1−r). Giới hạn trước lượt khi k tăng là θ_∞=ΔT r/(1−r). Giới hạn ngay sau xung lớn hơn đúng ΔT. Hai mốc không được ghi chung dưới một nhãn nhiệt độ.

Ví dụ chu kỳ có khoảng nguội 60 giây
Giả định T_a=25 °C, ΔT=80 K, τ=120 s và d=60 s. Khi đó r=exp(−0,5)≈0,606531. Trước lượt đầu, T₁=25 °C; ngay sau xung đầu, nút đạt 105 °C. Trước lượt thứ hai, T₂≈73,522453 °C; trước lượt thứ ba, T₃≈102,952808 °C.

Trước lượt thứ năm, T₅≈131,630044 °C; trước lượt thứ mười, T₁₀≈146,949570 °C. Nhiệt độ trước lượt tăng dù mỗi xung vẫn thêm cùng 80 K, vì phần nhiệt từ các lượt cũ chưa mất hết. Mô hình tiến đến 148,319527 °C trước lượt và 228,319527 °C ngay sau xung.

Nếu chỉ đo hai lượt đầu rồi coi nhiệt độ đó đại diện toàn quá trình, hồ sơ sẽ không thấy giai đoạn tích lũy về sau. Ngược lại, lấy 228,32 °C ngay sau xung để so với một điều kiện được định nghĩa ngay trước lượt là so khác thời điểm.

Rút ngắn khoảng nghỉ thay đổi điểm ổn định
Giữ mọi đầu vào nhưng giảm d còn 45 s, r≈0,687289. Trước lượt hai, T₂≈79,983142 °C; trước lượt năm, T₅≈161,595077 °C; giới hạn trước lượt là khoảng 200,827494 °C. Hai chuỗi có cùng mức tăng nhiệt mỗi xung nhưng khác lượng nhiệt tích lại.

Giả định riêng cần giới hạn nhiệt độ nút trước mọi lượt ở mức 150 °C và nút bắt đầu tại T_a. Với chuỗi tăng đơn điệu này, có thể đặt giới hạn tiệm cận không vượt 150 °C. Giải ΔT r/(1−r)≤150−T_a được d≥τ ln[1+ΔT/(150−T_a)]. Bộ số đã chọn cho d≥59,363549 s.

Đây là kết quả toán học của một nút với các tham số không đổi. Nó không có nghĩa chờ 60 giây là đủ cho một mối hàn thật. Nếu τ, ΔT hoặc điều kiện nền thay đổi, chính kết quả mô hình cũng thay đổi.

Độ nhạy với điều kiện tản nhiệt
Vẫn d=60 s nhưng T_a tăng từ 25 lên 35 °C, giới hạn trước lượt tăng từ 148,319527 lên 158,319527 °C. Nếu giữ T_a=25 °C mà τ tăng từ 120 lên 150 s, giới hạn thành 187,659583 °C. Hằng số τ lớn hơn diễn tả mất nhiệt chậm hơn trong mô hình.

Một chi tiết thay đổi tiếp xúc với đồ gá hoặc tích nhiệt ở vùng xung quanh có thể cần các tham số khác; không nên giữ mô hình hiệu chỉnh từ trạng thái đầu mà coi nó đã đúng cho mọi lớp. Khi đối chiếu dữ liệu, nên kiểm tra cả đường nguội giữa các lượt thay vì chỉ so một điểm nhiệt độ.

Nghiên cứu của Dornelas và cộng sự kết hợp mô phỏng chu kỳ nhiệt, tái tạo bằng thiết bị Gleeble và thử nghiệm cho vùng ảnh hưởng nhiệt của thép 2.25Cr-1Mo. Trong phạm vi khảo sát, thay đổi nhiệt độ giữa lượt đi kèm thay đổi độ dai va đập. [3] Kết quả này cho thấy cần đánh giá vật liệu cụ thể; mô hình một nút ở đây không suy ra độ dai từ nhiệt độ.

Một số đo cũ không tự là số tại lúc bắt đầu
Giả định tại một khoảng nguội đã khảo sát, độ lớn tốc độ biến đổi nhiệt không vượt 0,9 K/s. Nếu lần đọc cuối sớm hơn lúc bắt đầu lượt kế tiếp 5 s, chênh lệch thời gian riêng có thể tương ứng tới 4,5 K theo biên đã đặt. Điều kiện về tốc độ biến đổi phải được xác nhận cho chính khoảng đó; không áp dụng qua một xung hàn mới.

Nếu thêm một biên sai số nhiệt kế giả định ±2 K, cộng biên cùng chiều cho mức ±6,5 K đối với suy luận từ số đọc cũ. Số 147 °C khi ấy chưa đủ để khẳng định nhiệt độ tại sự kiện nhỏ hơn 150 °C trong mọi trường hợp thuộc các biên đã đặt. Đây là phân tích giới hạn, không phải độ không đảm bảo 95% và không tính sai lệch do vị trí đo.

Nếu biết chắc vùng đang nguội đơn điệu, chiều sai khác theo thời gian có thể được xác định tốt hơn. Tuy nhiên, một lượt hàn lân cận, gia nhiệt bổ sung hoặc thay đổi vị trí sẽ phá giả thiết đó. Dữ liệu trạng thái thiết bị và thứ tự công việc vì thế cần đi cùng dấu thời gian.

Phân biệt điều kiện trước lượt với điều kiện duy trì
TWI lưu ý một số trường hợp cần duy trì nhiệt độ giữa các lượt để hỗ trợ thoát hydro; khi đó yêu cầu tối thiểu có thể liên quan cả khoảng giữa lượt, không chỉ một số ngay trước khi hàn lại. [1] Một phép đo đơn lẻ không đủ tái hiện điều kiện duy trì trong suốt khoảng chờ.

Bảng ghi hữu ích có thể giữ số trước lượt, khoảng nghỉ thực tế, chuỗi nhiệt độ khi có ghi liên tục và mọi lần gia nhiệt bổ sung. Khi đọc kết quả, cần đối chiếu đúng đại lượng mà hồ sơ kỹ thuật yêu cầu. Mô hình truy hồi giúp giải thích xu hướng tích lũy, còn bằng chứng về điều kiện hàn đến từ phép đo đúng vùng, đúng thời điểm và phương pháp áp dụng.

Nguồn tham khảo
[1] Which is important — preheat or interpass? — TWI. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] Attaining and measuring the preheating temperature and recommended preheating operation — SSAB. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Influence of Interpass Temperature on the Simulated Coarse-Grained Heat-Affected Zone of a Circumferentially Welded 2.25Cr-1Mo Steel Pipe Joint — P. H. G. Dornelas, J. da C. Payão Filho, V. H. P. Moraes e Oliveira và F. W. C. Farias — Journal of Manufacturing and Materials Processing 8 (2024), 248. Truy cập ngày 09/11/2026.

Rà soát nội dung: 09/11/2026.
 
Top