Lực dọc thanh giằng jacket: cân bằng nút và góc nghiêng

Thanh chéo truyền lực cắt bằng thành phần lực dọc
Trong một khoang giằng jacket, lực ngang được chuyển thành kéo và nén dọc các thanh nghiêng. Góc thanh quyết định tỷ lệ giữa lực dọc và thành phần ngang, nhưng phân bố giữa nhiều thanh còn phụ thuộc độ cứng và điều kiện làm việc. Công thức chia đều lực cho hai thanh chỉ đúng khi mô hình thật sự có tính đối xứng cần thiết.

Bài này dùng một khoang chữ X giả định để nối cân bằng nút với biến dạng dọc. Mục tiêu là kiểm tra lực thanh và độ cứng ngang sơ bộ; không đánh giá sức chịu tải nút ống, mất ổn định thanh nén hoặc mỏi mối hàn.

Điều kiện của mô hình thanh khớp
MIT nêu các giả định cơ bản của giàn thanh: thanh thẳng, trục các thanh gặp tại nút, tải ngoài đặt tại nút và liên kết khớp không truyền mômen. Khi đó nội lực thanh là lực dọc. [1] Một jacket hàn thực tế chỉ có thể được lý tưởng hóa theo cách này trong một phạm vi thích hợp; đường ống hàn liên tục không tự biến thành khớp vì phần mềm chọn loại phần tử giàn.

Xét khoang rộng b=12 m, cao h=9 m, có hai đường chéo không nối nhau tại điểm giao. Hai nút dưới cố định; hai nút trên cùng dịch ngang u. Giả định biến dạng đứng của các thanh biên đủ nhỏ để bỏ qua trong phép tính, giữ cao độ hai nút trên không đổi. Độ cứng ngang do uốn của khung biên cũng được bỏ qua.

Đây là một điều kiện chuyển vị được nêu rõ. Nếu khung biên mềm theo phương đứng, hai đầu giằng có thể dịch đứng và lực hai thanh không còn theo công thức dưới đây. Khi ấy phải lắp ma trận toàn khung, kể cả thanh biên và liên kết.

Hình học và quy ước dấu lực
Chiều dài mỗi đường chéo L=√(b²+h²)=15 m. Góc θ đo từ phương ngang có cosθ=b/L=0,8 và sinθ=h/L=0,6; θ≈36,87 độ. Kéo được lấy dương, nén âm.

Khi hai nút trên dịch sang phải một lượng nhỏ u, đường chéo từ dưới trái lên trên phải dài thêm xấp xỉ u cosθ. Đường chéo từ dưới phải lên trên trái ngắn đi cùng lượng. Với độ cứng dọc EA/L giống nhau:

N_kéo = (EA/L)u cosθ; N_nén = −N_kéo.

Hai lực tác dụng lên phần trên đều có thành phần ngang chống lại chuyển vị. Tổng lực cắt V mà chúng cân bằng là 2|N|cosθ, nên:

|N| = V/(2cosθ); k_ngang = 2EA cos²θ/L.

E là Pa, A là m², L là m; k_ngang nhận N/m. Dùng E theo MPa mà giữ A theo m² sẽ sai hệ số một triệu. Một hệ đơn vị đồng nhất phải được chọn trước khi tính chuyển vị.

Ví dụ hai đường chéo cùng làm việc
Giả định V=2.400 kN, E=210 GPa và A=0,020 m² cho mỗi thanh. Hai thanh có lực dọc lần lượt +1.500 và −1.500 kN. Thành phần ngang mỗi thanh là 1.200 kN; tổng bằng đúng V. Thành phần đứng có độ lớn 900 kN tại mỗi đầu trên, ngược chiều giữa hai bên.

Các lực đứng không được bỏ khỏi sơ đồ nút. Chúng đi vào các thanh biên và phần kết cấu nối tiếp. Khi tổng lực đứng của cả khoang bằng không, các lực đứng tại hai phía vẫn có thể tạo mômen và làm thay đổi lực dọc cột.

Độ cứng ngang k_ngang=358,4 MN/m, chuyển vị u=V/k=6,696429 mm. Độ giãn hoặc co của mỗi đường chéo có độ lớn 5,357143 mm. Kiểm theo N=EAΔL/L cho lại 1.500 kN. Ứng suất dọc trung bình |N|/A=75 MPa; số này chưa bao gồm uốn, tập trung ứng suất hay kiểm ổn định.

Có thể kiểm năng lượng trong miền đàn hồi: tổng năng lượng hai thanh bằng 2×N²L/(2EA), đồng thời bằng Vu/2=8.035,714 J. Nếu phép tính lực và chuyển vị cho hai năng lượng khác nhau, cần xem lại số thanh, hệ số chiếu hoặc đơn vị.

Một thanh chỉ chịu kéo là mô hình khác
Trong một kịch bản độc lập, giả định thanh đang bị nén không truyền lực, còn thanh kéo vẫn có A và E như cũ. Khi ấy V=|N|cosθ, nên N=3.000 kN, gấp đôi trường hợp hai thanh cùng làm việc. Độ cứng ngang còn 179,2 MN/m và u=13,392857 mm.

Ansys mô tả phần tử LINK180 là phần tử dọc, không có uốn, với các lựa chọn kéo–nén, chỉ kéo hoặc chỉ nén; các lựa chọn một chiều cần lời giải phi tuyến lặp. [2] Vì thế không được xem tùy chọn “chỉ kéo” là một nhãn hiển thị mà không ảnh hưởng kết quả.

Nếu đây là giằng ống có khả năng chịu nén, tự bỏ thanh nén là một giả định riêng, không phải cách tự động mô phỏng mất ổn định. Sau mất ổn định, thanh có thể còn lực dư, độ cứng suy giảm và tương tác với khung. Mô hình chỉ kéo có thể dùng cho một khảo sát giới hạn đã giải thích, nhưng chưa thay thế phân tích cơ chế đó.

Khi V đổi chiều, thanh kéo đổi sang đường chéo đối diện. Nếu một thanh bị thiếu, có khe hoặc có lực căng trước, phản ứng khi đổi chiều có thể không đối xứng. Không lấy trị tuyệt đối tải rồi áp một đường truyền duy nhất cho cả hai chiều.

Hai thanh khác tiết diện không chia lực đều
Giữ cùng hình học và điều kiện chuyển vị, đổi diện tích thanh thứ hai còn 0,010 m², thanh thứ nhất giữ 0,020 m². Cả hai vẫn làm việc trong kéo hoặc nén đàn hồi. Với cùng |ΔL|, độ lớn lực có tỷ lệ 2:1.

Độ cứng ngang tổng trở thành E(A₁+A₂)cos²θ/L=268,8 MN/m. Chuyển vị u=8,928571 mm. Hai lực dọc có độ lớn 2.000 và 1.000 kN, tạo thành phần ngang 1.600 và 800 kN, tổng vẫn là 2.400 kN.

Cân bằng ngang riêng không đủ để tìm hai lực chưa biết; điều kiện biến dạng cùng u đã cung cấp quan hệ bổ sung. Nếu hai thanh còn khác chiều dài hoặc môđun, phải dùng k_i=E_iA_i/L_i và các góc riêng. Trong mô hình chỉ có một chuyển vị ngang, đóng góp độ cứng là Σk_i cos²θ_i.

Thay góc thanh ảnh hưởng cả lực lẫn chuyển vị
Giữ b=12 m, hai thanh A=0,020 m² và V=2.400 kN, nhưng đổi chiều cao khoang. Với h=6 m, L=13,416408 m, lực mỗi thanh là 1.341,641 kN, độ cứng ngang 500,879 MN/m và chuyển vị 4,791574 mm.

Với h=12 m, L=16,970563 m, lực mỗi thanh tăng lên 1.697,056 kN, độ cứng giảm còn 247,487 MN/m và chuyển vị tăng thành 9,697464 mm. Thanh dốc hơn vừa có thành phần ngang nhỏ hơn trên mỗi đơn vị lực, vừa dài hơn nên mềm dọc hơn.

Kết quả không chứng minh khoang thấp luôn tốt hơn cho toàn jacket. Số tầng giằng, trọng lượng, tải sóng, độ mảnh thanh và chi tiết nút cũng thay đổi. Phép khảo sát chỉ giữ một lực cắt và một cặp tiết diện để tách tác động hình học của một khoang.

Lệch tâm và vị trí khớp có thể tạo mômen
Nếu đường truyền lực N=1.500 kN lệch khỏi vị trí nút tham chiếu một khoảng vuông góc e=75 mm, mômen tương đương tại nút là Ne=112,5 kN·m. Khoảng cách phải vuông góc với lực, không đơn giản là một kích thước bất kỳ trên bản vẽ.

Dlubal chỉ rõ rằng lệch tâm ảnh hưởng nội lực, biến dạng và vị trí khớp trong mô hình; nó không chỉ thay đổi cách vẽ cấu kiện. [3] Bởi vậy đặt khớp tại tim nút hoặc tại đầu thanh đã dịch có thể cho hai hệ khác nhau. Cần theo đúng vị trí truyền lực vật lý và mức lý tưởng hóa đang sử dụng.

Với nút ống hàn, thành ống chủ còn có thể biến dạng cục bộ. Một phần tử dọc lý tưởng không có các bậc tự do để mô tả biến dạng thành ống hoặc uốn cục bộ. Các lực dọc ở đây có thể là đầu vào cho bước kiểm nút, không phải kết quả đánh giá nút đã hoàn tất.

Từ phép tính khoang đến mô hình jacket
Bảng kiểm nên ghi tọa độ đầu thanh, góc, chiều dài, diện tích, loại phần tử và quy ước dấu. Sau khi giải mô hình đầy đủ, chiếu lực đầu thanh về cùng hệ trục và kiểm tổng tại từng nút, kể cả tải nước và tải bản thân đã phân về nút.

Nếu mô hình chi tiết cho lực khác ví dụ, trước hết xem chuyển vị đứng của các nút trên, độ cứng uốn khung biên và trạng thái kéo–nén. Chỉ khi những giả định ấy tương đương mới nên mong hai kết quả gần nhau. Cách đối chiếu này giúp phân biệt một sai số nhập liệu với một cơ chế chịu lực thật mà mô hình sơ bộ đã bỏ qua.

Nguồn tham khảo
[1] Analysis of Planar Trusses — 16.001 Unified Engineering, lectures 6–7 — Raúl Radovitzky, Massachusetts Institute of Technology. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] LINK180 — 3D Spar or Truss, Element Reference, Release 2025 R2 — Ansys. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Considering Member and Surface Eccentricities — Walter Fröhlich, Dlubal Software. Truy cập ngày 09/11/2026.

Rà soát nội dung: 09/11/2026.
 
Top