Ba đại lượng phải thống nhất trước khi tính
Khi lập khối lượng sơn cho bồn, kết cấu thép hoặc đường ống, cần phân biệt chiều dày màng ướt WFT, chiều dày màng khô DFT và tỷ phần chất rắn theo thể tích s. Dùng đúng đơn vị nhưng lấy nhầm loại phần trăm vẫn có thể tạo sai số lớn. Số lít hỗn hợp tăng sau pha loãng cũng chưa có nghĩa diện tích màng khô tăng tương ứng.
Dulux trình bày quan hệ giữa WFT, DFT, thể tích chất rắn và độ phủ lý thuyết trong tài liệu kỹ thuật về tính toán sơn. [1] Bài viết triển khai một bài toán giả định từ cân bằng thể tích, không sử dụng thông số của một sản phẩm cụ thể. Các tỷ lệ pha loãng dưới đây là đầu vào minh họa toán học, không phải khuyến nghị thi công.
Tự suy công thức từ thể tích màng
Xét diện tích phẳng A tính bằng m², màng khô đồng đều d tính bằng µm và s ở dạng thập phân. Một mét vuông phủ d micromet có thể tích d×10⁻⁶ m³, tức d/1.000 lít. Vì vậy:
V_khô = A d / 1.000
V_sơn = A d / (1.000 s)
Hai thể tích có đơn vị L khi A nhập bằng m² và d bằng µm.
WFT = DFT / s
WFT và DFT cùng mang đơn vị µm.
Độ phủ lý thuyết = 1.000 s / DFT
Độ phủ có đơn vị m²/L.
Nếu dùng phần trăm VS=100s, công thức độ phủ trở thành 10VS/DFT. Con số 1.000 ở đây đến từ đổi m³ sang lít và micromet sang mét; nó không phải hệ số kinh nghiệm. Kiểm phép đổi đơn vị giúp phát hiện ngay lỗi nhập 68 thay cho 0,68 trong công thức dùng tỷ phần.
Giả định A=1.250 m², DFT=180 µm và VS=68%. Thể tích màng khô là 225 L. Lượng sơn lý thuyết chưa pha loãng là 330,882 L; WFT tương ứng 264,706 µm. Độ phủ 3,77778 m²/L nhân với 330,882 L trả lại đúng 1.250 m², tạo một phép kiểm tra chéo độc lập về cách đặt đơn vị.
Pha thêm chất lỏng không mang chất rắn
Hempel lưu ý việc thêm thinner làm tăng lượng chất lỏng mà không tăng lượng chất rắn của sơn trong phép tính thông thường. Tỷ phần chất rắn sau pha vì thế giảm, và WFT phải được điều chỉnh nếu giữ mục tiêu DFT. [2] Giả định thể tích cộng được, chất pha không để lại chất rắn và α là thể tích thinner chia cho thể tích sơn đã trộn đúng các thành phần trước pha loãng:
V_hỗn_hợp = V_sơn (1 + α)
s_mới = s / (1 + α)
WFT_mới = DFT (1 + α) / s
Với α=0,12, tỷ phần mới là 0,607142857, tương ứng 60,7143%. Muốn đạt màng khô 180 µm trong mô hình, WFT mới là 296,471 µm. Nếu vẫn chỉ tạo màng ướt 250 µm, DFT dự kiến là 151,786 µm; cùng WFT đó nhưng chưa pha loãng sẽ cho 170 µm.
Có thể kiểm bằng một mẻ 20 L sơn gốc: lượng chất rắn tương đương 13,6 L. Thêm 2,4 L thinner tạo 22,4 L hỗn hợp nhưng vẫn chỉ có 13,6 L chất rắn. Ở DFT 180 µm, cả mẻ phủ lý thuyết 75,5556 m². Độ phủ tính trên lít hỗn hợp còn 3,37302 m²/L, còn tính trên lít sơn gốc vẫn là 3,77778 m²/L. Hai số này khác mẫu số, không mâu thuẫn.
Mười hai phần trăm của lượng nào?
Cụm từ “pha 12%” thiếu cơ sở tính sẽ gây hiểu nhầm. Nếu 12% tính trên thể tích sơn gốc thì thinner chiếm 0,12/1,12=10,7143% thể tích cuối. Nếu yêu cầu giả định là thinner bằng 12% thể tích cuối, tỷ lệ trên sơn gốc phải là 0,12/(1−0,12)=13,6364%.
Hai cách hiểu tạo lượng thinner khác nhau dù cùng ghi số 12. Với 20 L sơn, chúng tương ứng 2,4 L và 2,72727 L. Bảng tính nên đặt tên biến là “lít thinner trên lít sơn đã trộn” hoặc “tỷ phần thinner trong hỗn hợp cuối”, rồi dùng đúng phương trình. Một ô mang nhãn phần trăm chung chung khó được người khác kiểm tra lại.
Tỷ lệ trộn chất đóng rắn với base cũng là một quan hệ khác tỷ lệ pha thinner. Hempel yêu cầu dùng tỷ lệ các thành phần và loại thinner theo hướng dẫn sản phẩm. [2] Không thể sửa một mẻ sai tỷ lệ đóng rắn bằng cách thay lượng dung môi trong công thức WFT. Cân bằng thể tích chỉ mô tả lượng màng trong các giả thiết đã đặt, chưa chứng minh phản ứng đóng rắn phù hợp.
Phần trăm khối lượng không thay cho phần trăm thể tích
Dựng một hỗn hợp lý tưởng chỉ gồm chất rắn và dung môi, có khối lượng cộng được và thể tích cộng được. Gọi w là phần khối lượng chất rắn, ρ_s và ρ_l lần lượt là khối lượng riêng hai phần. Khi lấy tổng khối lượng bằng một đơn vị, tỷ phần thể tích suy ra:
s = (w/ρ_s) / (w/ρ_s + (1−w)/ρ_l)
Giả định w=0,68, ρ_s=1,4 kg/L và ρ_l=0,9 kg/L. Kết quả s=0,577358, tức 57,7358%, không phải 68%. Màng ướt 250 µm theo mô hình này chỉ cho DFT=144,340 µm. Lấy nhầm w làm s sẽ dự đoán 170 µm, cao hơn khoảng 17,78%.
Ví dụ này chỉ giải thích lý do hai đại lượng khác nhau. Nó không thay phép xác định thể tích chất rắn của một sơn thực có nhiều thành phần, phản ứng hóa học và đặc điểm đóng rắn riêng. Trong dự toán, cần lấy đúng thông số và phương pháp công bố trong dữ liệu sản phẩm, đồng thời giữ trạng thái trước hay sau pha loãng nhất quán.
Tính nhiều lớp bằng tổng lượng từng sản phẩm
Giả định cùng diện tích 1.250 m² có ba lớp với các cặp DFT và VS lần lượt là 75 µm–58%, 180 µm–68%, 60 µm–55%. Lượng lý thuyết từng lớp lần lượt 161,638 L, 330,882 L và 136,364 L. Tổng lượng sơn gốc là 628,884 L; tổng DFT là 315 µm.
Nếu lấy trung bình cộng ba VS thành 60,3333% rồi dùng tổng DFT, kết quả là 652,624 L, cao hơn tổng đúng khoảng 3,78%. Sai lệch đến từ việc mỗi lớp có chiều dày và tỷ phần khác nhau; trung bình cộng không bảo toàn cân bằng thể tích.
Có thể tạo một tỷ phần tương đương phục vụ phép tổng hợp: s_eq=Σd_i/Σ(d_i/s_i). Với bộ số trên, s_eq=0,626109. Đại lượng này chỉ là cách viết lại tổng lượng của ba lớp trên cùng diện tích. Nó không phải tính chất của một sản phẩm mới và không cho phép trộn ba loại sơn với nhau.
Độ nhạy của khối lượng dự tính
Giữ A và DFT của lớp 180 µm, nếu VS thực dùng trong tính toán là 66% thay vì 68%, lượng lý thuyết tăng từ 330,882 lên 340,909 L, tức khoảng 3,03%. Nếu VS=70%, lượng giảm còn 321,429 L, khoảng 2,86%. Hai biến thiên không đối xứng hoàn toàn vì V tỷ lệ nghịch với s.
Nếu DFT trung bình tăng 10% từ 180 lên 198 µm trong cùng mô hình, lượng tăng đúng 10%, thành 363,971 L. Với thay đổi nhỏ, quan hệ vi phân là ΔV/V≈ΔA/A+Δd/d−Δs/s. Khi biến thiên lớn hoặc cần chốt vật tư, nên tính trực tiếp phân số thay vì chỉ cộng các phần trăm xấp xỉ.
Giới hạn của phép tính lý thuyết
Hempel xác định độ phủ lý thuyết trên cơ sở một bề mặt hoàn toàn nhẵn. [3] Các con số trong bài chưa bao gồm hình học nhám, lượng ở cạnh góc, sự không đồng đều, lượng còn trong thiết bị hoặc phần vật liệu không đến bề mặt cần sơn. Chúng là mốc cân bằng để lập và đối chiếu dự toán thực tế.
Bảng tính nên lưu riêng diện tích, từng lớp, DFT, VS, cơ sở pha loãng và trạng thái lít sơn gốc hay lít hỗn hợp. Sau thi công, kết quả đo màng khô và hồ sơ vật tư giúp đánh giá việc áp dụng mô hình. Đạt đúng tổng số lít dự tính không tự chứng minh mọi vị trí đều đạt yêu cầu chiều dày hay chất lượng của hệ phủ.
Nguồn tham khảo
[1] Handy Calculations — Volume Solids and Spreading Rate, Tech Note 5.3.1 — Dulux Protective Coatings, October 2014. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] Technical Guideline — Mixing and thinning — Hempel A/S, issued January 2025. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Technical Calculator — Spreading Rate — Hempel. Truy cập ngày 09/11/2026.
Rà soát nội dung: 09/11/2026.
Khi lập khối lượng sơn cho bồn, kết cấu thép hoặc đường ống, cần phân biệt chiều dày màng ướt WFT, chiều dày màng khô DFT và tỷ phần chất rắn theo thể tích s. Dùng đúng đơn vị nhưng lấy nhầm loại phần trăm vẫn có thể tạo sai số lớn. Số lít hỗn hợp tăng sau pha loãng cũng chưa có nghĩa diện tích màng khô tăng tương ứng.
Dulux trình bày quan hệ giữa WFT, DFT, thể tích chất rắn và độ phủ lý thuyết trong tài liệu kỹ thuật về tính toán sơn. [1] Bài viết triển khai một bài toán giả định từ cân bằng thể tích, không sử dụng thông số của một sản phẩm cụ thể. Các tỷ lệ pha loãng dưới đây là đầu vào minh họa toán học, không phải khuyến nghị thi công.
Tự suy công thức từ thể tích màng
Xét diện tích phẳng A tính bằng m², màng khô đồng đều d tính bằng µm và s ở dạng thập phân. Một mét vuông phủ d micromet có thể tích d×10⁻⁶ m³, tức d/1.000 lít. Vì vậy:
V_khô = A d / 1.000
V_sơn = A d / (1.000 s)
Hai thể tích có đơn vị L khi A nhập bằng m² và d bằng µm.
WFT = DFT / s
WFT và DFT cùng mang đơn vị µm.
Độ phủ lý thuyết = 1.000 s / DFT
Độ phủ có đơn vị m²/L.
Nếu dùng phần trăm VS=100s, công thức độ phủ trở thành 10VS/DFT. Con số 1.000 ở đây đến từ đổi m³ sang lít và micromet sang mét; nó không phải hệ số kinh nghiệm. Kiểm phép đổi đơn vị giúp phát hiện ngay lỗi nhập 68 thay cho 0,68 trong công thức dùng tỷ phần.
Giả định A=1.250 m², DFT=180 µm và VS=68%. Thể tích màng khô là 225 L. Lượng sơn lý thuyết chưa pha loãng là 330,882 L; WFT tương ứng 264,706 µm. Độ phủ 3,77778 m²/L nhân với 330,882 L trả lại đúng 1.250 m², tạo một phép kiểm tra chéo độc lập về cách đặt đơn vị.
Pha thêm chất lỏng không mang chất rắn
Hempel lưu ý việc thêm thinner làm tăng lượng chất lỏng mà không tăng lượng chất rắn của sơn trong phép tính thông thường. Tỷ phần chất rắn sau pha vì thế giảm, và WFT phải được điều chỉnh nếu giữ mục tiêu DFT. [2] Giả định thể tích cộng được, chất pha không để lại chất rắn và α là thể tích thinner chia cho thể tích sơn đã trộn đúng các thành phần trước pha loãng:
V_hỗn_hợp = V_sơn (1 + α)
s_mới = s / (1 + α)
WFT_mới = DFT (1 + α) / s
Với α=0,12, tỷ phần mới là 0,607142857, tương ứng 60,7143%. Muốn đạt màng khô 180 µm trong mô hình, WFT mới là 296,471 µm. Nếu vẫn chỉ tạo màng ướt 250 µm, DFT dự kiến là 151,786 µm; cùng WFT đó nhưng chưa pha loãng sẽ cho 170 µm.
Có thể kiểm bằng một mẻ 20 L sơn gốc: lượng chất rắn tương đương 13,6 L. Thêm 2,4 L thinner tạo 22,4 L hỗn hợp nhưng vẫn chỉ có 13,6 L chất rắn. Ở DFT 180 µm, cả mẻ phủ lý thuyết 75,5556 m². Độ phủ tính trên lít hỗn hợp còn 3,37302 m²/L, còn tính trên lít sơn gốc vẫn là 3,77778 m²/L. Hai số này khác mẫu số, không mâu thuẫn.
Mười hai phần trăm của lượng nào?
Cụm từ “pha 12%” thiếu cơ sở tính sẽ gây hiểu nhầm. Nếu 12% tính trên thể tích sơn gốc thì thinner chiếm 0,12/1,12=10,7143% thể tích cuối. Nếu yêu cầu giả định là thinner bằng 12% thể tích cuối, tỷ lệ trên sơn gốc phải là 0,12/(1−0,12)=13,6364%.
Hai cách hiểu tạo lượng thinner khác nhau dù cùng ghi số 12. Với 20 L sơn, chúng tương ứng 2,4 L và 2,72727 L. Bảng tính nên đặt tên biến là “lít thinner trên lít sơn đã trộn” hoặc “tỷ phần thinner trong hỗn hợp cuối”, rồi dùng đúng phương trình. Một ô mang nhãn phần trăm chung chung khó được người khác kiểm tra lại.
Tỷ lệ trộn chất đóng rắn với base cũng là một quan hệ khác tỷ lệ pha thinner. Hempel yêu cầu dùng tỷ lệ các thành phần và loại thinner theo hướng dẫn sản phẩm. [2] Không thể sửa một mẻ sai tỷ lệ đóng rắn bằng cách thay lượng dung môi trong công thức WFT. Cân bằng thể tích chỉ mô tả lượng màng trong các giả thiết đã đặt, chưa chứng minh phản ứng đóng rắn phù hợp.
Phần trăm khối lượng không thay cho phần trăm thể tích
Dựng một hỗn hợp lý tưởng chỉ gồm chất rắn và dung môi, có khối lượng cộng được và thể tích cộng được. Gọi w là phần khối lượng chất rắn, ρ_s và ρ_l lần lượt là khối lượng riêng hai phần. Khi lấy tổng khối lượng bằng một đơn vị, tỷ phần thể tích suy ra:
s = (w/ρ_s) / (w/ρ_s + (1−w)/ρ_l)
Giả định w=0,68, ρ_s=1,4 kg/L và ρ_l=0,9 kg/L. Kết quả s=0,577358, tức 57,7358%, không phải 68%. Màng ướt 250 µm theo mô hình này chỉ cho DFT=144,340 µm. Lấy nhầm w làm s sẽ dự đoán 170 µm, cao hơn khoảng 17,78%.
Ví dụ này chỉ giải thích lý do hai đại lượng khác nhau. Nó không thay phép xác định thể tích chất rắn của một sơn thực có nhiều thành phần, phản ứng hóa học và đặc điểm đóng rắn riêng. Trong dự toán, cần lấy đúng thông số và phương pháp công bố trong dữ liệu sản phẩm, đồng thời giữ trạng thái trước hay sau pha loãng nhất quán.
Tính nhiều lớp bằng tổng lượng từng sản phẩm
Giả định cùng diện tích 1.250 m² có ba lớp với các cặp DFT và VS lần lượt là 75 µm–58%, 180 µm–68%, 60 µm–55%. Lượng lý thuyết từng lớp lần lượt 161,638 L, 330,882 L và 136,364 L. Tổng lượng sơn gốc là 628,884 L; tổng DFT là 315 µm.
Nếu lấy trung bình cộng ba VS thành 60,3333% rồi dùng tổng DFT, kết quả là 652,624 L, cao hơn tổng đúng khoảng 3,78%. Sai lệch đến từ việc mỗi lớp có chiều dày và tỷ phần khác nhau; trung bình cộng không bảo toàn cân bằng thể tích.
Có thể tạo một tỷ phần tương đương phục vụ phép tổng hợp: s_eq=Σd_i/Σ(d_i/s_i). Với bộ số trên, s_eq=0,626109. Đại lượng này chỉ là cách viết lại tổng lượng của ba lớp trên cùng diện tích. Nó không phải tính chất của một sản phẩm mới và không cho phép trộn ba loại sơn với nhau.
Độ nhạy của khối lượng dự tính
Giữ A và DFT của lớp 180 µm, nếu VS thực dùng trong tính toán là 66% thay vì 68%, lượng lý thuyết tăng từ 330,882 lên 340,909 L, tức khoảng 3,03%. Nếu VS=70%, lượng giảm còn 321,429 L, khoảng 2,86%. Hai biến thiên không đối xứng hoàn toàn vì V tỷ lệ nghịch với s.
Nếu DFT trung bình tăng 10% từ 180 lên 198 µm trong cùng mô hình, lượng tăng đúng 10%, thành 363,971 L. Với thay đổi nhỏ, quan hệ vi phân là ΔV/V≈ΔA/A+Δd/d−Δs/s. Khi biến thiên lớn hoặc cần chốt vật tư, nên tính trực tiếp phân số thay vì chỉ cộng các phần trăm xấp xỉ.
Giới hạn của phép tính lý thuyết
Hempel xác định độ phủ lý thuyết trên cơ sở một bề mặt hoàn toàn nhẵn. [3] Các con số trong bài chưa bao gồm hình học nhám, lượng ở cạnh góc, sự không đồng đều, lượng còn trong thiết bị hoặc phần vật liệu không đến bề mặt cần sơn. Chúng là mốc cân bằng để lập và đối chiếu dự toán thực tế.
Bảng tính nên lưu riêng diện tích, từng lớp, DFT, VS, cơ sở pha loãng và trạng thái lít sơn gốc hay lít hỗn hợp. Sau thi công, kết quả đo màng khô và hồ sơ vật tư giúp đánh giá việc áp dụng mô hình. Đạt đúng tổng số lít dự tính không tự chứng minh mọi vị trí đều đạt yêu cầu chiều dày hay chất lượng của hệ phủ.
Nguồn tham khảo
[1] Handy Calculations — Volume Solids and Spreading Rate, Tech Note 5.3.1 — Dulux Protective Coatings, October 2014. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] Technical Guideline — Mixing and thinning — Hempel A/S, issued January 2025. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Technical Calculator — Spreading Rate — Hempel. Truy cập ngày 09/11/2026.
Rà soát nội dung: 09/11/2026.


